Sosyal bilgiler öğretmenlerinin çevresel vatandaşlık eğitimine yönelik görüşlerinin incelenmesi

Araştırmanın amacı, Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı ortaokullarda görev yapan sosyal bilgiler öğretmenlerinin çevresel vatandaşlık eğitimine yönelik görüşlerini incelemektir. Bu araştırma nitel araştırma desenlerinden durum çalışması modeline göre tasarlanmış ve veri toplamak için görüşme tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini, 2025-2026 eğitim öğretim yılında Millî Eğitim Bakanlığına bağlı ortaokullarda çalışan sosyal bilgiler öğretmenleri oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini ise kolayda örnekleme yöntemiyle belirlenen, Bolu, Sivas, Tekirdağ, Tokat, Trabzon ve Van illerinde bulunan ortaokullarda görev yapan sosyal bilgiler öğretmenleri oluşturmaktadır. Araştırma 14'ü kadın, 32'si erkek olmak üzere toplam 46 katılımcı üzerinde yürütülmüştür. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından hazırlanmış 11 sorudan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Görüşme formu Millî Eğitim Bakanlığı'ndan gerekli yasal izinler alındıktan sonra çevrimiçi olarak ve gönüllülük esasına bağlı kalınarak uygulanmıştır. Araştırmada elde edilen, birbirine benzeyen ve birbiriyle ilişkili olan veriler belirli kavramlar, tema ve kategoriler etrafında bir araya getirilerek içerik analizi ile betimlenmiştir. Belirlenen tema ve kategorilerin, geçerlik ve güvenirliğini sağlamak amacıyla alan uzmanına gönderilmiş alan uzmanının görüşleri doğrultusunda yeniden düzenlenerek araştırmanın bulguları ortaya çıkarılmıştır. Tema ve kategorileri açıklamak amacıyla katılımcıların cevaplarından doğrudan alıntılar yapılarak araştırmanın güvenirliği artırılmaya çalışılmıştır. Araştırma bulguları çevresel vatandaşlık eğitimi modeli çıktılarına göre sonuç bölümünde tartışılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre, sosyal bilgiler öğretmenlerinin çevresel vatandaşlık kavramını çevreye yönelik bilinç, duyarlılık ve eyleme geçebilme olarak tanımladıkları görülmektedir. Bununla birlikte çevresel vatandaşlık eğitimiyle ilgili görüşün ise daha sınırlı olduğu söylenebilir. Bu durumun oluşmasında çevresel vatandaşlık eğitiminin henüz yeni bir yaklaşım olması, doğrudan müfredat içeriğinin olmaması ve araştırmaların sınırlı olmasından kaynaklandığı söylenebilir. Ayrıca araştırmaların sınırlı olması nedeniyle çevresel vatandaşlık eğitiminin pedagojik alana uyarlanmasının zaman almasıyla ilgili olduğu sonucuna ulaşılabilir. Çevresel Vatandaşlık Eğitimi'nin Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı'nda yetersiz olduğu sonucuna varılabilir. Daha fazla ve doğrudan öğrenme çıktısına yer verilmesi ayrıca çevreyle ilgili öğrenme çıktılarının da güncellenmesi gerektiği söylenebilir. ÇVE'de farklı strateji, yöntem, teknik ve farklı kaynakların kullanımının çevre eğitiminin etkililiğini artıracağı ancak buna ek olarak çevrenin bir öğrenme alanı haline getirilmesinin de bireylerde çevre dostu bir yaşam biçiminin oluşumuna zemin hazırlayabileceği sonucuna ulaşılabilir. Bunun başarılması da eğitimin çevreden kopuk değil çevreyle etkileşim içinde, sınıfın dışına taşınarak çevrenin bir öğrenme alanı haline getirilerek çevre dostu bireylerin yetiştirilmesiyle mümkün olabileceği söylenebilir. Anahtar Kelimeler: Çevresel Vatandaşlık, Çevresel Vatandaşlık Eğitimi, Sosyal Bilgiler Öğretmeni, Çevre Eğitimi, Vatandaşlık