Sosyal bilgiler öğretmenlerinin soyut kavramları öğretirken yaşadığı güçlükler ve çözüm önerileri (Tokat ili örneği)

Bu araştırmanın amacı, Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin soyut kavram öğretimine ilişkin algılarını, bu kavramların öğretimi sürecinde karşılaştıkları güçlükleri ve söz konusu güçlükleri aşmaya yönelik benimsedikleri öğretim yaklaşımlarını ortaya koymaktır. Araştırmada, öğretmenlerin soyut kavramları nasıl tanımladıkları, bu kavramlara yönelik algılarının öğretim sürecine nasıl yansıdığı ve sınıf içi uygulamalarını nasıl şekillendirdiği bütüncül bir bakış açısıyla incelenmiştir. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde durum çalışması deseni ile yürütülmüştür. Çalışma grubunu, kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemi ile belirlenen Sosyal Bilgiler öğretmenleri oluşturmaktadır. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşmeler ve doküman analizi yoluyla toplanmıştır. Doküman analizi kapsamında Sosyal Bilgiler öğretim programı ve ders materyalleri incelenerek öğretmen görüşlerinden elde edilen veriler desteklenmiştir. Toplanan veriler, tematik analiz yöntemi kullanılarak analiz edilmiş ve analiz sürecinde kodlar, temalar ve alt temalar oluşturulmuştur. Araştırma bulguları, Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin soyut kavramları genel olarak öğrenciler tarafından anlaşılması güç, somutlaştırılması zor ve kavram yanılgılarına açık yapılar olarak algıladıklarını göstermektedir. Öğretmenlerin bu algılarının, soyut kavram öğretimine yönelik öğretim tercihlerini ve sınıf içi uygulamalarını doğrudan etkilediği belirlenmiştir. Öğretmenler, soyut kavram öğretiminde öğrencilerin bilişsel gelişim düzeyleri, ön bilgi eksiklikleri, ders süresinin yetersizliği ve öğretim programının yoğunluğu gibi nedenlerle çeşitli güçlükler yaşadıklarını ifade etmişlerdir. Araştırmada ayrıca öğretmenlerin bu güçlüklerle başa çıkmak amacıyla günlük yaşamdan örnekler verme, görsel ve somut materyaller kullanma, drama ve canlandırma etkinliklerinden yararlanma, hikâyeleştirme ve benzetim gibi öğrenci merkezli öğretim yaklaşımlarını sıklıkla tercih ettikleri ortaya konmuştur. Sonuç olarak bu araştırma, Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin soyut kavram öğretimine ilişkin algılarının, öğretim sürecinde karşılaşılan güçlüklerin ve tercih edilen öğretim yaklaşımlarının birbiriyle ilişkili olduğunu göstermektedir. Elde edilen bulguların, Sosyal Bilgiler öğretmenlerine soyut kavram öğretimini daha etkili hâle getirme konusunda yol gösterici olacağı; aynı zamanda öğretim programlarının geliştirilmesine ve alanda yapılacak gelecekteki araştırmalara katkı sağlayacağı düşünülmektedir.