Sosyal dışlanma ve çalışan yoksulluğu ilişkisinin incelenmesi: Bingöl ili örneği

Bu çalışmada, Bingöl ilinde ikamet eden çalışan yoksul katılımcıların algı seviyelerinin demografik faktörlere göre sosyal dışlanma ölçeği boyutlarında farklılaşma durumu incelenmiştir. Bu incelemeye bağlı olarak da sosyal dışlanma ile çalışan yoksulluğu arasındaki bağlantıyı ortaya çıkarmak amacıyla ölçeğin boyutları nitel verilerle desteklenmiştir. Araştırmanın modelinde, karma yöntem tasarımlarından "yakınsayan paralel karma yöntem deseni" tercih edilmiştir. Araştırmada demografik verilere dair anket ve sosyal dışlanma düzeyini ölçmeye yönelik "Sosyal Dışlanma Ölçeği" tercih edilmiştir. Bu ölçeğin yanı sıra yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak katılımcılarla derinlemesine görüşme gerçekleştirilmiştir. Araştırmada ölçüt örnekleme kullanılmıştır. Araştırma, ölçüt örnekleme ile Bingöl ilinde yaşayan 550 çalışan yoksul bireyle yürütülmüştür. Bu bireylerden 15 katılımcı ile derinlemesine görüşme yapılmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen veriler analiz edilmiş ve sosyal hizmet bakış açısıyla yorumlanarak öneriler geliştirilmiştir. Bu çalışma sonucunda, günümüzde değişen yoksulluğun bir görünümü olan çalışan yoksulluğu ile sosyal dışlanma kavramları arasında ihtiyaçların karşılanması, eğitim, sağlık, sosyal hizmetler, sosyalleşme, boş zaman değerlendirme vb. alanlarda iç içe geçmiş birtakım ilişkilerin varlığı bu araştırma kapsamında ortaya çıkarılmıştır. Çalışan yoksulluğu, sosyal dışlanmayı kolaylaştırıcı bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır. Cinsiyet, yaş, eğitim durumu, meslek, çalışılan sektör, çocuk sayısı ve gelir değişkenleri, çalışan yoksul olan bireylerin sosyal dışlanma algı düzeylerinde anlamlı farklılıklar oluşturmaktadır. Bu değişkenlere ilave olarak maddi yoksunluk, ihtiyaçların karşılanma durumu, sağlık, eğitim gibi hizmetlere erişim, sosyalleşme becerileri, boş zaman değerlendirme durumu, sosyal hizmetlere erişim, sosyal aktivitelere katılım, gelecek beklentileri, aile kurumun enformel sosyal güvence işlevi, köylerin kentlerde bir sosyal destek aracı olarak kullanılması gibi faktörler; çalışan yoksul bireylerin sosyal dışlanmaya deneyimlerini etkilemektedir. Araştırma sonucuna göre olarak çalışan yoksulluğu ile sosyal dışlanma sorunlarıyla mücadelede; piyasa şartlarının devlet gözetiminde iyileştirilmesi, insana yakışır iş imkânlarının artırılması, aile, akrabalık, komşuluk, sivil toplum kuruluşları, dernekler, hayırseverlik girişimleri, inanç ritüelleri (fitre, zekât vb.) gibi enformel sosyal güvenlik ve dayanışma unsurlarında küreselleşme ile beraber meydana gelen hasarların giderilmesi ve güçlendirilmesi, birer insan ve vatandaşlık hakkı olarak kamu nezaretinde sosyal refah uygulamalarının ve sosyal hizmetlerin güçlendirilerek sürdürülmesi gerekliliğine ulaşılmıştır.