Sosyal kimlik kuramı çerçevesinde Usûlî Divanı'nda Gülşenîlik

Sosyal Kimlik Kuramı 1970'li yıllardan sonra Henri Tajfel ve John Turner tarafından geliştirilmiştir. Uzun yıllar Fransa ve Almanya'daki esir kamplarında kalan Henri Tajfel burada elde ettiği tecrübelerle John Turner ile birlikte din, dil, ırk, cinsiyet farklılığı gösteren büyük örneklemli gruplar üzerinde çalışmalarını sürdürmüştür. Sosyal Kimlik Kuramı'nın amacı bireysel kimlikten sosyal kimliğe geçiş yapan bireyin duygularında, düşüncelerinde, algılarında ve yargılarında görülen değişilikleri ortaya koymaktır. Kuram araştırmacılar tarafından sosyal kimlik, sosyal karşılaştırma, sosyal sınıflandırma ve sosyal yapı gibi başlıklara ayrılarak incelenmiştir. Sosyal Kimlik Kuramı bu yönleriyle çalışmanın çerçevesini oluşturmaktadır. Klasik Türk edebiyatı şairlerinin bir kısmının mutasavvıf bir kimlik taşıdığı görülmektedir. Bu örneklerden biri de Usûlî'dir. 16. yüzyıl şairlerinden olan Usûlî Vardar Yenicesi'nde dünyaya gelmiştir. Vardar Yenicesi'ndeki tasavvufi ortam Usûlî'nin kişiliğinin şekillenmesinde büyük rol oynamıştır. Şair bir süre sonra Mısır'a giderek İbrahim Gülşenî'ye intisab etmiş ve uzun yıllar şeyhinin hizmetinde bulunmuştur. Şeyhinin vefatı üzerine memleketine geri dönmüş ve ömrünün geri kalanını yaşadığı bölgede Gülşenîliği yaymakla geçirmiştir. Usûlî'nin sosyal kimliğini meydana getiren Gülşenî tarikatı şiirlerine de tesir etmiştir. Divanında yer alan şiirlerde Gülşenîliğin izlerine rastlanmış ve bu izler detaylıca açıklanmaya çalışılmıştır. Şairin özellikle İbrahim Gülşenî'nin vefatı üzerine kaleme aldığı mersiye dikkat çekmektedir. Çalışmanın amacı Sosyal Kimlik Kuramı çerçevesinde Gülşenîliğin Usûlî Divanı'na yansımalarını ortaya koymaktır. Çalışma Usûlî'nin Gülşenî kimliğinin aydınlatılması ve Gülşenîlik unsurlarının tüm divanda taranması açısından önemlidir. Çalışma sonucunda divanda Gülşenîliğe ve özellikle İbrahim Gülşenî'ye dair pek çok unsurun varlığı tespit edilmiştir. Çalışma süreci boyunca nitel araştırma yöntemine uyulmuştur.