Sosyal konutların oluşumunda başarıyı etkileyen unsurlar: Konya Aydınlıkevler mahallesi örneği

İlk çağlardan bugüne insanoğlunun temel ihtiyaçlarından biri olan barınma esasında her insanın hakkıdır. Ancak ekonomik, sosyal, kültürel vb. birçok neden insanların barınma şartlarını farklılaştırmaktadır. Ekonomik yetersizlikler ve barınma şartlarındaki adaletsizlikler sonucunda insanlar, ihtiyaç duyduğu konutlara ulaşamamaktadır. Teknolojik gelişmeler, sanayileşme ve kent merkezlerine yapılan göçler kentlerde konuta olan talebi arttırmıştır. Bununla birlikte herkese yetecek düzeyde konut üretiminin gerçekleştirilememesi konut yetersizliği problemini ortaya çıkarmıştır. Özellikle 1950'li yıllardan 1990'lı yıllara kadar dünyada hızla büyüyen bu problem beraberinde gecekondu olarak adlandırılan sağlıksız yaşam alanlarının oluşmasına neden olmuştur. Yaşanan bütün bu sorunlara çözüm olarak sosyal konutlar ortaya çıkmıştır. Kentlerdeki yaşam kalitesini artırmak ve sağlıksız şartlarda yaşayan insanlara sağlıklı yaşam alanları sunmak için devlet müdahalesi ile oluşturulan sosyal konutlar çalışmanın çıkış noktasını oluşturmaktadır. Bu çalışma sosyal konutların oluşumunda başarıyı etkileyen unsurları Konya Aydınlıkevler Mahallesi örneğinde ele almaktadır. Kentte gecekondu oluşumunu önlemek amacıyla gerçekleştirilen gecekondu önleme bölgeleri ve sosyal konutların oluşumunda etkili olan unsurlar detaylı olarak ortaya koyulmaktadır. Bu doğrultuda özellikle çalışma alanı olarak belirlenen ve kentin ilk sosyal konut örneklerini oluşturan Aydınlıkevler Mahallesi 1 Numaralı Gecekondu Önleme Bölgesi'nin oluşum süreci incelenerek aktarılmaktadır. Çalışmanın oluşturulmasında süreçte doğrudan ya da dolaylı olarak yer alan kişilerle yapılan sözlü görüşmeler, belediyeye ait faaliyet raporları ve dönemin yerel gazeteleri etkili olmuştur. Ayrıca çalışmada dünyada ve Türkiye'de başarıya ulaşmış sosyal konutların sahip olduğu ortak kriterlerden yola çıkılarak Aydınlıkevler Mahallesi sosyal konutları değerlendirilmektedir. Çalışmanın sonucuna göre, hızla gecekondulaşma sürecine giren Konya kenti çıkarılan 775 Sayılı Gecekondu Yasası ve dönemin belediye başkanının da etkisiyle planlı gelişim göstererek gecekondulaşmanın önüne geçmiştir. Kentin imar planında önerilen kuzey yönlü gelişim koridoru dikkate alınarak gecekondu önleme alanları oluşturulmuştur. Dört bölgeden oluşan bu alanlar gecekondulaşma sürecine erken müdahale edilmesini sağlayarak kentin bu süreci başarılı bir şekilde atlatmasını sağlamıştır. Ayrıca 1 Numaralı Gecekondu Önleme Bölgesi olan Aydınlıkevler Mahallesi sosyal konutları çalışma açısından değerlendirildiğinde genel olarak başarı elde etmiş sosyal konutların sahip olduğu kriterleri taşıdığı tespit edilmiştir. Özellikle bu kriterlerden alanda yaşayacak olan halkın talepleri dikkate alınarak, sosyal ve kültürel yapısına uygun planlar yapılması şartı sağlanmıştır. Sonuç olarak erken müdahale ve kullanıcı ihtiyacına yönelik hazırlanan planlar, çarpık kentleşme ve gecekondulaşmanın önüne geçerek Konya'ya gecekondusuz kent imajı kazandırıp çalışmayı başarıya ulaştırmıştır. Bu tez, sosyal konutların konut ihtiyacını karşılamadaki önemi ve kent dokusuna etkisini ele alarak, günümüzde hala varlık gösteren konut yetersizliği sorununa çözüm yolu olarak sunulmaktadır. Özellikle üretilen toplu konutların üretim aşamasında dar gelirli vatandaşların taleplerinin dikkate alınmadan birbirinin kopyası ve kimliksiz olarak ortaya çıktığı bu dönemde başarı elde etmiş sosyal konutların yol gösterici olması temenni edilmektedir. Dolayısıyla bu çalışma ve örneklem alanı olarak seçilen Aydınlıkevler Mahallesi sosyal konutları günümüze kadar gelmiş özgün dokusuyla korunmalı ve toplu konut üretim sürecinde örnek teşkil etmelidir.