Aliağa sanayi bölgesinde kalıcı organik kirleticilerin kaynaklarının belirlenmesi

Türkiye'de en önemli endüstriyel alanlardan biri olan Aliağa bölgesinde 40 farklı noktadan dört mevsimde (kış, ilkbahar, yaz ve sonbahar) dış havada polisiklik aromatik hidrokarbonlar (PAH'lar) ve klorlu bifenillerin (PCB'ler) örnekleri toplanmıştır. Çalışma alanı içerisinde birçok kirlilik kaynağı barındıran, büyük petrol rafinerisi, petrokimya endüstrisi, elektrikli ark ocakları ile çalışan çelik tesisleri, hurda metal ve cüruf depolama alanları, çelik haddehaneleri, doğal gaz çevrim santrali, demir hurda taşıyan kamyonların ulaşımdaki aktivitesi, kara ve demiryolu trafiği, gemi söküm tesisleri ve ithal hurda demirin geldiği, indirildiği ve depolandığı bir liman bulunmaktadır. PAH?lar ve PCB?ler konsantrasyonlarının yerel ve mevsimsel değişimleri pasif örnekleme yöntemi ile 2009-2010 yıllarında belirlenmiştir. Bölgedeki PAH'lar ve PCB'lerin kaynak dağılımı Positive Matrix Factorization (PMF) yöntemi kullanılarak belirlenmiştir. Hem PAH'lar hem de PCB'ler için üçer farklı faktör tanımlanmıştır. PAH?ların kaynakları kömür ve odun kaynaklı evsel ısınma ve endüstriyel kömür kullanımı, demir-çelik üretimi ve araç eksozlarının emisyonları iken PCB'lerin kaynakları ise gemi söküm faaliyetleri ile birlikte demir çelik tesisleri ve bölgedeki diğer hurda işleyen diğer tesislerin demir-çelik üretimi faaliyetleri, evsel ısınma (kömür ve odun) ve birleşik (ticari PCB karşımları + yanma) bir kaynaktan oluşmaktadır. Anahtar Kelimeler: Polisiklik aromatik hidrokarbonlar (PAH), poliklorlu bifeniller (PCB), Pozitif Matris Faktörizasyonu (PMF), kaynak dağılımı, Aliağa.