The Spatial organization of sacred settlements in the context of the relationship of religion and space

ÖZET Bazı özel yerleşimler vardır ki geleneksel tavırdan uzaklaşıp çağdaş tavrı benimseyen günümüz toplumları için dahi kutsallığını korumaktadır. Bu yerleşimlerin özelliği tanık oldukları dinsel deneyimlerdir.Dinsel deneyimlerin geçtiği mekanlardan yeterince şanslı olup günümüze ulaşmış olanları, bugünün sembolleşmiş birer 'kutsal'ıdır. Bugün dünya üzerinde bu tip kutsal yerleşimlerin nadideliği ve dinselliğin içinde bulunduğumuz zamanda da baskın bir rol üstlendiği düşünülürse, bu tip yerler ve mekanlar daha uzun yıllar önemlerini koruyacaklardır. Bugünün yaşayan kutsal mekanları ile ilgili yapılan ya da yapılacak mimari çalışmaların başarısı, sözkonusu mekanların altında yatan anlayışı bilmekten ve tanımaktan geçmektedir. Bu anlamda öncelikle din ve mekan kavramlarının içerdiği anlamlara değinilmiştir. Dinsel duygu, her insanda varolan, kendini ve gerçeğini anlamaya yönelik bir dürtü olabileceği gibi daha gelişerek kurumsal organizasyona dönüşmüş bir sistem olabilmektedir. Evrensel bir niteliği vardır ve yine evrensel bir dürtü olan mekan kavramı ile insanın varoluşundan itibaren içice geçmiş ve bağlı hareket etmiştir. Söz konusu ortak hareketten doğan dinsel mekan kavramı, örneklemeleri ile kronolojik evrimi din-mekan ilişkileri bölümünde ele alınmıştır. Bugünün kutsal yerleşimleri, yukarıda değinilen temel fikirlere oturmuş mekanlardır. Türkiye'de ve dünyada dini-tarihi açıdan özel bir yerleşim olan Efes-Selçuk bölgesi söz konusu görüş açısından ele alınmıştır. Artemis kültüründen, Hıristiyanlığa ve İslamiyetin belli bir döneminde yoğun bir dinsellik yaşayan bölge, kutsal mekanlarına da sıkı sıkıya tutunmuştur. İnsanların yaşantılarında baskın bir etkisi olan söz konusu mekanlar şehirden taşınma gereğinde dahi hayati faktör olmuşlardır. Bugün ise yörenin kimliğini din turizmine yönelik bir hayat ve geçim biçimi oluşturmaktadır. Potansiyel değerlerin korunması, şekillendirilmesi ve geliştirilmesi sorumlu birimler tespit edilmiş, çalışmaları, düşünceleri ve önerileri değerlendirilmiştir. Ancak yörenin kimliğinin vurgulanmasına yönelik mekansal çalışmaların yetersizliği sonucu ile karşılaşılmıştır. vmBuna bağlı olarak, kimliğin vurgulanması adına mimari bir öneri getirme gereksinimi doğmuştur. Mevcut duruma yönelik iki baskın kimlik saptaması yapılmıştır. Bunlardan biri yörenin dini-tarihi kimliği, diğeri ise Türk kimliğidir. Bunların dışa vurumunda eksik kalan yönler, önerinin temelini oluşturmaktadır. Artemis Tapınağı, St. Jean Kilisesi, Isa Bey Camii dönemlerinin simgesel yapılarını oluştururken, yörenin bugünkü zengin kültür altyapısı din-tarihi kimliği ile Türk kimliğinin vurgulanmasına yönelik bir yaklaşımla bir Kongre- Kültür Merkezi kompleksinde sembolleşebilecektir. Buna yönelik bir mimari programlama ve yer seçimi çalışması yapılmıştır. Ayrıca kitlesel bazda bir proje çalışması da düşünülmektedir. IX