Türkiye imalat sanayiinin ekonomik entegrasyon kapsamında mekansal örüntüleri: 1980 sonrası dönemin analizi

Ekonomik faaliyetin bölgeler arasındaki dağılımı, sanayinin mekansal konumu, endüstriyel kümelenmeler ve bu kümelenmelerin nedenleri, ekonomik entegrasyonun mekansal yoğunlaşmaya etkileri konusunda yapılan araştırmalar kapsamında üzerinde önemle durulan konulardır. Bu kapsamda, Türkiye'nin Avrupa Birliği'ne aday ülke olarak entegrasyonunun, ?Yeni Ekonomi Coğrafyası? (New Economic Geography) teorisi beklentileri doğrultusunda, ekonomik faaliyetlerin zaman içinde coğrafi alana yayılmasında görülen değişimlerin bir nedeni olması beklenebilir. Bu çalışmanın temel amacı, bugüne kadar Türkiye imalat sanayisinin endüstriyel kümelenmesiyle ilgili yapılmış olan çalışmaların bulgularına katkı sağlayacak şekilde, sanayinin bölgesel dağılımının ve bölgesel uzmanlaşmanın zaman içinde nasıl, ne yönde ve hangi unsurlara bağlı olarak değiştiğini, Türkiye'nin entegrasyon sürecinin etkilerini de gözönüne alarak incelemektir. Süreç, yani 1980-2001 dönemi, Türkiye'nin Avrupa Birliği ile gümrük birliği anlaşmasını yaptığı ve Avrupa Birliği ile entegrasyonun yoğun olarak yaşandığı zaman dilimini içermektedir. İmalat sanayi kapsamında yer alan sektörler, ISIC Rev 2 kodları ile dört basamaklı olarak sınıflandırılmış ve NUTS 2 düzeyindeki bölgeler kapsamında 1980-2001 dönemi içinde uzmanlaşma ve yoğunlaşma Gini katsayıları ölçülmüştür. Coğrafi yoğunlaşmanın hangi nedenlere bağlı olarak gerçekleştiğini bulmak üzere sanayinin özellikleri ve coğrafi yoğunluk arasındaki sistematik ilişki, ekonometrik yöntemlerle test edilmiştir. Bağımlı değişkenin GINI yoğunluk indeksi, bağımsız ve kontrol değişkenlerinin diğer teorilerde tanımlanan sektörlerin özelliklerini belirleyen değişkenler olduğu bir regresyon denklemi tahminlenmiştir. Çalışmanın önemli bulgularından biri Türkiye'de imalat sanayinde bölgesel uzmanlaşma ve coğrafi yoğunlaşmanın ortalama değerinin yükselmiş oluşudur. Ortalama değerdeki artış, Krugman'ın öngörüsünü doğrulayıcı yöndedir. Açıklayıcı değişkenler arasında, sektör içinde yer alan firmaların istihdam bakımından ortalama büyüklüğünü ölçen değişken anlamlı ve beklenen yöndedir. Bulgular, firma ölçeğinin yüksek olduğu sektörlerin coğrafi yoğunluğunun yüksek olduğunu, yani aynı sektörde faaliyet gösteren büyük firmaların aynı bölgelerde yoğunlaşma eğiliminde olduğunu göstermektedir. Bu sonuç Yeni Ticaret Teorisinin açıklamalarını doğrular niteliktedir. Bulgular ayrıca Avrupa Birliği ile olan ekonomik entegrasyon sürecinin sanayilerin coğrafi yoğunlaşmalarını belirlemede etkin olduğunu doğrulamaktadır