İngilizceyi yabancı dil olarak öğrenen Türk öğrencilerin söz eylem kullanımları: Özür dileme ve teşekkür etme üzerine bir çalışma

DOKTORA TEZ OZU İNGİLİZCEYİ YABANCI DİL OLARAK ÖĞRENEN TÜRK ÖĞRENCİLERİN SÖZ EYLEM KULLANIMLARI : ÖZÜR DİLEME VE TEŞEKKÜR ETME ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA Rıdvan TUNÇEL ingiliz Dili Eğitimi Anabilim Dalı Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1999 Danışman : Doç. Dr. İlknur KEÇİK Oldukça karmaşık söz eylemler olarak bilinen özür dileme ve teşekkür etme kültürler arası farklılıklar göstermektedir, bu yüzden, dillere özgü anlamsal biçimler diller arası iletişimde yanlış anlaşılmalara yol açabilirler. Yabancı dil öğrencileri sıklıkla ana dillerinin etkisi altında kaldıkları için veya ikinci dile özgü anlamsal biçimleri yeterince edinemediklerinden ikinci dilde iletişimde sıkıntıya düşmektedirler. Bazı durumlarda öğrenciler ana dillerinin etkisi ile yabancı dile kendi sosyokültürel ölçütlerini olumsuz olarak aktarabilmektedirler. Bu nedenle, bu çalışma yabancı dil öğrenen Türk öğrencilerin İngilicedeki anlamsal kalıplan ne kadar edindiklerini özür dileme ve teşekkür etme durumları dikkate alınarak incelemeyi amaçlamaktadır. Veriler, 28 durum içeren bir söylem tamamlama testi aracılığı ile, 68 hazırlık okulu öğrencisi, 61 son sınıf öğrencisi, 50 ana dili olarak İngilizce konuşan, ve ana dili Türkçe olan 44 denekten toplanmıştır. Araştırma, öğrencilerin (Hazırlık Okulu ve Eğitim Fakültesi son sınıf) söz eylem kullanımları ile ana dili İngilizce olanların söz eylem kullanımları karşılaştırılarak yürütülmüştür. Çalışmanın bulguları, öğrencilerin, aradil gelişim süreci içinde, zaman zaman ana dilden olumsuz aktarma yaptıklarım göstermiştir. Hem hazırlık hem de son sınıf öğrencilerinin tercihleri Türk sosyokültürel ölçütleri aktardıklarım ortaya koymuştur, ancak, son sınıf öğrencilerinin bazı durumlarda, hazırlık öğrencilerinden daha fazla aktarma yaptıkları gözlenmiştir. İçinde bulunulan durum ne kadar formal ve az karşılaşılan olursa, öğrencilerin ana dilden aktarma yapma olasılıklarının o denli arttığı gözlenmiştir. Öğrencilerin, genellikle basit özür dileme ve teşekkür anlamsal biçimleri kullanmalarının yanısıra, İngilizce ve Türkçeyi ana dili olarak konuşanlar tarafından kullanılmayan bazı anlamsal biçimleri yeğledikleri de görülmüştür. Bir başka deyişle, hem ana dilde hem de öğrenilen dilde sosyokültürel ölçütler aynı olsa bile, öğrencilerin geliştirdikleri aradil dizgesinin onların farklı anlamsal biçimleri yeğlemelerine yol açtığı belirlenmiştir. *