Spinal kord yaralanması epidemiyoloji ve prognozu, Doğu Karadeniz Bölgesinden tek kurum çalışması

Giriş & Amaç: Bu çalışmada, hastanemizde opere edilmiş spinal kord yaralanması ve travmatik vertebra fraktürü olan hastaların epidemiyolojik ve klinik verilerinin sunulması, etiyolojik faktörlerin ve yüksek riskli grupların tanımlanması amaçlandı. Gereç & Yöntem: Ocak 2012 ile Ekim 2023 tarihleri arasında spinal travma nedeniyle hastanemize başvuran veya sevk edilen ve bu nedenle opere edilen 650 hasta retrospektif olarak incelendi. Opere oldukları yıl, opere oldukları ay ve mevsim, yaş, cinsiyet, servis ve yoğun bakım yatış süresi, hastaneye başvuru nedeni, reoperasyon durumu ve varsa nedeni, yaralanma türü, spinal yaralanma bölgesi ve vertebra seviyesi, vertebra fraktür çeşidi, spinal yaralanmaya eşlik eden ek travmatik patolojiler, akut ölüm oranı ve ASIA evrelemesine göre fonksiyonel grubu kaydedildi. Bu esnada olguların hastanede yattıkları süre içerisinde tutulan hastane kayıtları ve periyodik rutin kontrollerde elde edilen veriler incelendi. Bulgular: Hastaların %60'ı (n:390) erkek, %40'ı (n:260) kadındı. Erkek/kadın oranı 1.5/1 idi. Ortanca yaş 53 olup ortalama yaş 50,11±18,68 olarak hesaplandı. Ortalama servis yatış süresi 7,48 ± 7,3 iken ortalama yoğun bakım yatış süresi 11.47 ± 16.46 gün idi. En çok operasyon yapılan yıl 66'şar hasta (%10,2) ile 2020 ve 2022 yılları idi. Operasyon oranı en yüksek olan mevsim %35,8 (n:233) oran ile yaz mevsimi idi. En çok operasyon yapılan ay ise %13.5(n:88) oran ile ağustostu. En çok opere edilen yaş grubu %20,6 (n:134) oran ile 46-55 yaş grubuydu. Hastaneye en sık başvuru nedeni %47,8 (n:311) oran ile yüksekten düşmeydi. Hastaların %14,2'sine(n:92) reoperasyon ihtiyacı duyulmuştu. %1,8(n:12) oranında dar kanal zemininde gelişen santral kord sendromu ve %0,9(n:6) oranında vertebra yaralanması olmaksızın sadece travmatik disk mevcuttu. Vertebra yaralanmasının en yüksek oranda görüldüğü vertebra bölgesi %33,27 (219) oran ile torakal vertebralardı. Seviye bazında bakıldığında ise en yüksek oran %17,5 (n:115) oran ile L1 vertebraydı. Servikal vertebralarda %13,4 (n:87) oran ile en çok dislokasyon şeklinde ayrışma mevcutken torakal ve lomber vertebralarda sırasıyla %17,2 (n:112) ve %17,1 (n:111) oran ile kompresyon fraktürü mevcuttu. Spinal yaralanmalara %35,4(n:230) oran ile en çok travmatik toraks patolojileri eşlik etmekteydi. Toraks patolojilerinden sonra ise %21,8 (n:142) oran ile ortopedik patolojiler ve %12,5 (n:81) oran ile crush sendromu gelmekteydi. Hastaların %41,2'si (n:268) travmadan sonraki ilk 24 saat içinde opere edilmişti. Cerrahi yaklaşım kararı %89,2(n:579) oranla sadece posterior yaklaşım lehineydi. Kurumumuza başvurduktan sonraki ilk muayenelerinde hastaların %54,6'sı (n:355) normal duyu ve motor fonksiyona sahipti (ASIA E). %11,4'ünde (n:74) ise komplet spinal yaralanma mevcuttu (ASIA A). Son yapılan nörolojik muayenelerinde ise ASIA A oranı %10,8 (n:70), ASIA B,C,D oranı %33,2(n:214), ASIA E oranı ise %56,3 (n:366) idi. Hastanedeki takip süresince meydana gelen ölüm oranı %3,7 (n:24) idi. Hastaların operasyondan önceki ASIA skoru ve son muayenelerindeki ASIA skorları kıyaslandığında, skorda iyileşme olan ve skorda kötüleşme olan veya değişim olmayan gruplar arasında yaş dağılımı ve operasyon zamanı anlamlı farklılık göstermemiştir (p>0,05). Cerrahi yaklaşım tarzları değerlendirildiğinde kombine yaklaşım grubunda yoğun bakım yatış süresi anterior ve posterior yaklaşımdan anlamlı derecede yüksektir (p<0,05). Anterior ve posterior yaklaşım gruplarında yoğun bakım yatış süresi anlamlı (p > 0.05) farklılık göstermemiştir. Yara yeri revizyonu veya apse boşaltımı yapılan ve yapılmayan hastalarda yaş grupları, cinsiyet dağılımı ve vertebra yaralanma bölgesi anlamlı farklılık göstermemiştir (p>0,05) Sonuç: Spinal kord yaralanmalarının önemli bir kısmı aslında önlenebilir sebeplerden oluşmaktaydı. Bu yaralanmaların epidemiyolojik, klinik ve demografik özelliklerinin incelenmesi, en sık karşılaşılan etiyolojik faktörlerin ve risk gruplarının tespit edilmesini sağlayarak, yaralanmaları önleyici bireysel ve toplumsal tedbirlerin alınmasına olanak tanıyacaktır. Anahtar Kelimeler: spinal kord yaralanması, travma, epidemiyoloji.