Spinoza felsefesi bağlamında paralelizm tartışmaları

Spinoza hakkında ikincil literatürde teolojik açıdan ateizmden Pan-enteizme kadar geniş bir yelpazede değerlendirmeler yapılırken metafizik açıdan da materyalist ve idealist gibi farklı ve tezat yorumlar dikkat çekmektedir. Bu çalışmada farklı yorumcuların yorumlarından ziyade Spinoza'nın ortaya koymak istediği metafizik yaklaşımları ölçüt alınarak felsefi öğretisini tutarlı bir şekilde sunmaya ne kadar vakıf olduğu araştırılmıştır. Bu araştırma yürütülürken de söz konusu yorumların tutarlılığı tartışılmış ve karşıt yorumlar ile birlikte tarafsız bir şekilde sunulmasına azami gayret gösterilmiştir. Bu bakımdan bu çalışma Spinoza'nın haleflerinin düalist metafizik anlayışlarına ve aşkın Tanrı tasavvurlarına yönelik belki de en çok göze çarpan itirazları olan monizm ve panteizm hakkında yapılan tartışmaları ve açıklamaları da dahil ederek Spinoza'nın metafizik savlarının iç tutarlılığı ve geçerliliğini soruşturmak amacını gütmektedir. Bu amaçla ilk bölümde Spinoza'nın metafizik görüşleri farklılık gösteren yorumlarla birlikte aktarılmış, ikinci bölümde ise Orta Çağdaki Tanrı kavramsallaştırmalarının Kartezyen metafizikteki tözlerin sonsuz sayıda ve kaplamda nitelikler ile birlikte Deus sive Natura ifadesinde birleştirilmesinin paralelizm ile çelişip çelişmediği soruşturulmuştur. Bu bağlamda paralelizmin zemini olarak panteist Tanrı tasavvuru, niteliklerin birbirileri ve tözle ilişkisi, psikofiziksel paralelizm bağlamında modal monizm ve doğruluk testi problemleri irdelenmiştir. Anahtar sözcükler: Spinoza, Paralelizm, Tözel Monizm, Nitelikler Teorisi, Psikofıziksel Paralelizm, Modal Monizm