Su stresi koşullarında yetiştirilen Lilyum'un (Lilium hybrida La.) fizyolojik ve morfolojik özellikleri üzerine bazı uygulamaların etkisi

Amaç: Su miktarının azalmasıyla birlikte su stresi ile ilgili çalışmalar süs bitkileri için de önem kazanmaya başlamıştır. Dünyada ihracat payı artan, yıl boyu üretime olanak sağlayan ve göz alıcı büyük çiçeklere sahip olan lilyum, dinlenme dönemlerinde soğan olarak yaşamını devam ettirmesine rağmen, yaşam döngüsünün büyüme evresinde kuraklık stresine karşı oldukça hassastır. Bu nedenlerle su stresi altındaki lilyumlarda ve bazı kimyasal maddelerin uygulanması durumunda stres koşullarındaki fizyolojik ve morfolojik değişimlerin saptanması gerekmektedir. Çalışmanın amacı kısıtlı su düzeylerinde bitki büyüme düzenleyici ve kimyasal bileşiklerin, lilyum' daki morfolojik ve fizyolojik etkilerini belirlemek ve yetiştiricilikte uygun sulama dozunu ortaya koymaktır. Materyal ve Yöntem: Bitkisel materyal olarak Lilium LA hybrid "Trebbiano Gerrit Zalm", Lilium LA hybrid "Ercolano" ve Lilium LA hybrid "Pedara"çeşitleri kullanılmıştır. Çalışma, tesadüf blokları deneme desenine göre; 5 farklı sulama dozu (%25, %50, %75 ve %100 ile %0 (susuz)) ile osmotik koruyuculardan glisin betain ve L-prolin, bitki büyüme düzenleyicilerden salisilik asik ve epibrassinolid, nanomateryallerden nano silika ve nano titanyum dioksit ve kontrol olmak üzere 7 farklı uygulama (toplam 35 kombinasyon), 3 tekerrürlü ve her tekerrürde 12 adet lilyum soğanı olacak şekilde kurulmuştur. 2017 Sonbahar denemesi, 2018 İlkbahar denemesi ve 2018 Sonbahar denemesi olmak üzere 3 dönemde yürütülmüştür. Her dönemde çiçek dalı uzunlukları, kandil sayısı, vazo ömrü, yavru soğan sayısı gibi morfolojik ölçüm ile yaprak oransal su içeriği, elektrolit sızıntısı, klorofil yoğunluğu ve yaprak yüzey sıcaklığı gibi fizyolojik ölçüm değerleri saptanmıştır. Bulgular: Bitki gelişimi ve çiçek kalitesi açısından önemli olan çiçek dalı uzunluğu, çiçek dalı çapı, yaprak uzunluğu değeri, çiçek dalı yaş ve kuru ağırlığı, kandil sayısı, kandil çapı, vazo ömrü değerleri en yüksek %100 ve %75 su düzeyi uygulanan lilyumlardan elde edilirken en düşük değerlere bakıldığında ise %0 su düzeyinde belirlenmiştir. Yaprak oransal su içeriğine ait değerler genel olarak incelendiğinde en düşük değerlerin %0 ve %25 su düzeyi uygulanan bitkilerde elde edildiği görümektedir. Elektrolit sızıntısı ve klorofil yoğunluğuna ait değerler yetiştiricilik dönemleri ve ölçüm yapılan tarihlere göre farklılık göstermiştir. Yaprak yüzey sıcaklık değerleri genel olarak değerlendirildiğinde en yüksek değerlerin %0 su dozundan elde edildiği saptanmıştır. Stres koşullarının bitkiler üzerinde yaptığı fizyolojik etkiler uygulamalara göre değişkenlik göstermiştir. Sonuç: Çalışma genel olarak değerlendirildiğinde %75 sulama seviyesi (%25 su kısıtı) kaliteli çiçek yetiştiriciliğini mümkün kılmaktadır. Sonbahar döneminde gerçekleşen denemelerde nano silika uygulamalarının çiçek dalı kalitesini olumlu etkilediği saptanmıştır. Yavru soğan oluşumuna ilişkin yapılan ölçümler genel olarak değerlendirildiğinde amaç yavru soğan iriliklerinden çok yavru soğan oluşumunu arttırmaya yönelik ise %50 su dozu yeterli olacağı için yetiştiriciler tarafından tercih edilebilir. Bu bağlamda su kaynaklarının sürdürülebilirliği sağlanmış olacak hem de su maliyeti azaltılacaktır. Anahtar Kelimeler: Bitki Büyüme Düzenleyici, Çiçek Soğanı, Nanomateryal, Osmotik Koruyucu, Su Kısıtı.