Subliminal bir güç göstergesi: Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde ders kitapları

İçinde bulunduğumuz yüzyılda kullanılan iletişim araçlarından, eğitim materyallerine kadar her kaynakta alıcıya yönlendirilen örtük ya da açık mesajlar bulunmaktadır. Yazılı ya da sözlü metinlerin ana gövdesini oluşturan bu mesajlar eğitim sürecinde de çeşitli materyaller aracılığıyla kendine oldukça geniş yer bulmaktadır. Bu kapsamda özellikle son 10 yılda kayda değer bir ivme kazanan Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi süreci ile birlikte çeşitli ders materyalleri geliştirilmiştir. Ders kitapları bu materyallerin başat öğesidir. Yabancı dil eğitimi açısından uluslararası standardın başat öğesi olan CEFR sürecin kıstaslarını yönlendiren çerçeve metindir. Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kullanılan ders kitapları da bu çerçeve metni esas alarak tasarlanmaktadır. CEFR bünyesinde yer alan Genel Yeterlikler sürecin sadece dil öğrenme becerilerinden ibaret olmadığını dil öğrenirken kültürel, sosyal, eğitimsel birçok yetinin de geliştirildiğini belirtmektedir. Dil öğrenme sürecinde geliştirilen bu becerilerin Yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde kullanılan ders kitaplarındaki gözetilme düzeyi CEFR'den faydalanılarak geliştirilen nitel form ile araştırılmış; ders kitaplarının öğrenen özerkliğini destekleyici nitelikten uzak olduğu, Bildirime Dayalı Bilgi Genel Yeterlik kategorisinin tüm ders kitaplarında baskın bir şekilde öne çıktığı tespit edilmiştir. Ders kitaplarının sadece mekanik gramer bilgisiyle donatılmış aktörler olmadığı gözetilerek çalışmanın ikinci kısmı şekillendirilmiştir. Çalışmanın bu boyutunda ders kitaplarında yer alan metinler sayısallaştırılmış, Wordsmith 7.0 yazılımı ile analiz edilmiş, her ünitede öne çıkan ilk 3 içerik kelimesinin eşdizimlilik analizi yapılmıştır. Bu aşamanın ardından Fairclough'nun (1992) eleştirel söylem analizi yöntemi ile ders kitaplarında yer alan ideoloji, fikir, dünya görüşleri ortaya çıkarılmış; Maarif Vakfı, Yunus Emre Enstitüsü, Türkoloji kürsülerinde bu ders kitaplarıyla Türkçe öğrenen yabancılara yönelik verilen yüzey yapı ve derin yapıdaki içerikler, alt metinler eleştirel söylem analiziyle açığa çıkarılarak yorumlanmıştır. Nye'ın (2005) "Yumuşak Güç" teorisi etrafında Türkçe öğrenen yabancıların davranış ve tutumlarının şekillendirilmeye çalışıldığı; Batı medeniyetiyle müsemma olan kapitalizm, tüketim kültürü, popüler kültür, modernite kavramlarının ders kitabı söyleminde örtük olarak yoğun şekilde eleştirildiği tespit edilmiştir