Sühreverdî'de âlemin Tanrı'dan sudûru

Varlık bilimi olarak her ontoloji, âleme ilişkin bir başlangıç ve işleyiş öngörmek zorundadır. Bu gereklilik Müslüman düşünürler tarafından geliştirilen ontolojiler için de geçerlidir. Bu bağlamda sudûr nazariyesi de özellikle Müslüman filozoflar tarafından benimsenmiş ve âleme ilişkin başlangıç ve işleyiş öngörüsü olan bir teoridir. Müslüman filozoflar sudûr nazariyesi ile Müslüman düşünürler arasında özel bir yer edinmiştir. Bu özel yer; söylediklerinin etkinliği, dikkate alınması veya reddedililerek karşı cevaplar geliştirilmesi ile doğrudan ilişkilidir. Sühreverdî de işaret edilen düşünürler arasındadır. Sudûrcu filozoflar içerisinde Fârâbî ve İbn Sînâ'nın sudûr anlayışları Türkçeye kazandırılmışken daha özgün bir sudûr nazariyesine sahip Sühreverdî için böyle bir çalışmanın yapılmamış olması ciddi bir eksikliktir. Bu bağlamda Hikmetü'l-İşrâk'ı temel alan mevcut çalışmanın hipotezi, Sühreverdî'nin Meşşâî sudûra yaptığı müdahalelerle daha tutarlı ve bütüncül bir sudûr şeması ortaya koyduğu iddiasıdır. Üç bölümden oluşan çalışmanın ilk bölümünde, bir zemin oluşturması ve karşılaştırma imkânı vermesi için Fârâbî ve İbn Sînâ'nın sudûr anlayışları özetlenecektir. İkinci bölüm çalışmanın temel konusunu ele almaktadır. Bu bölümde Sühreverdîci sudûrun temel kavramları, Sühreverdî'nin varlık görüşü, Tanrı tasavvuru, sudûrun ortaya çıkışı, dikey ve yatay kâhir nûrlar ve cisim anlayışı ortaya konacaktır. Sühreverdî'nin buradaki sudûr anlayışı, teşkîkî ve monist bir karakterdedir. Üçüncü bölüm ise Sühreverdî'nin Meşşâî filozoflara ve kelâmcılara sudûr özelinde yönelttiği eleştirileri ele almaktadır. Bu eleştiriler Sühreverdî'nin muhataplarına bakış açısını ve onlara göre kendini konumlandırmasını göstermesi bakımından önemlidir. Anahtar Kelimeler:, Âlemin Sudûru, İşrâkî Felsefe, İşrâkî Sudûr, Sudûr, Sühreverdî.