Sultan Baybars dönemi Berîd Teşkilatı

Memlükler Devleti'nde (648-923/1250-1517) Bahrî Memlükler (648-784/1250-1382) özellikle Baybars Devri (658-676/1260-1277) siyasî, idârî ve askerî teşkilâtların oluşturulduğu ve biçimlendirildiği bir devre olarak ön plana çıkmaktadır. el-Melik ez-Zahir Rükneddin Baybars el-Bundukdari, Haçlılar ve Moğollar ile sürdürdüğü etkili savaşlar, hasımlarının kendi aralarında anlaşmasını önlemek için sergilediği başarılı diplomatik faaliyetler ve iç politikada getirdiği yeni düzenlemeler sayesinde Memlük Devleti'nin asıl kurucusu sayılmaktadır. Yaptığı düzenlemelerden en hayatî olan müessese berîd müessesesidir. İzleri kaybolmak üzere olan Abbâsî berîdinin üzerine Asya bozkır kültürünü nakşederek atlı süvarileri kullanmış, güvercin postası ve işaret kuleleri gibi erken uyarı yöntemlerini fonksiyonel bir şekilde sisteme dâhil ederek müesseseyi kendine özgü bir yapılanma ile tesis etmiştir. Baybars berîdinin başarısının altında çeşitli iletişim yöntemlerinin tek bir kalem altında kullanılması ve tek bir haberin hızlı ve mümbit bir şekilde iletilmesi için üç sistemin birleştirilmesi gibi sebepler yatmaktadır. Bu bağlamda çalışmanın amacı İslam coğrafyasında şekillenen haberleşme ve istihbarat kurumunu Baybars özelinde inceleyerek dönemin farkını ortaya koymaktır. Çalışmanın giriş bölümünde ana hatlarıyla Memlük Devleti teşkilâtı hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde berîdin İslam tarihindeki seyri üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde araştırma konusu olan Baybars dönemi berîd teşkilatına öncesi ve sonrasıyla yer verilmiş, Baybars berîdinin teşekkülü, işleyişi ve finansman kanallarından bahsedilip önemi vurgulanmıştır. Anahtar Kelimeler: Berîd, Baybars, Memlük, istihbarat