Sünni ve Şii tefsirlerde Ehl-i Beyt (On iki imam) rivayetlerinin tespit ve tahlili

Sünnî ve Şiî tefsirlerinde on iki imam tefsir rivayetleri bolca bulunmaktadır. Mevcut rivayetlerin çokluğuna rağmen bunların kaynakları, konusal dağılımları ve her iki mezhep içindeki konumları esas alınarak yapılan tahlili bir çalışma mevcut değildir. Bu çalışma ilgili rivayetlerin kaynakları, konularının tasnifi ve her iki mezhep yönünden değerlendirilmesini içermektedir. On iki imam rivayetlerinin önemli bir kısmının kaynağı imamın bizzat kendi tecrübesine dayandığı akli çözümlemelerden oluşur. Geri kalan kısmı ise kendinden önceki herhangi bir imama dayandırdığı bir olay, ahval-ı nüzul bilgisi yahut ahir zaman ve ahiretin durumu gibi gayba yönelik bir bilginin aktarımıdır. Bu bilgi, ilgili ayetin tefsirine yöneliktir. Üçüncü bir kısım ise herhangi bir delile dayanmayan mesnetsiz iddialar içeren rivayetlerdir. Tefsir rivayetlerinin bu üçlü taksimle tahlil edilmesi özellikle rivayet tefsiri çalışanlar için yeni bir yöntem olarak görülebilir. Bu çalışmada on iki imamdan gelen rivayetler konu eksenli taksim edildiklerinde bunların birçoğunun ayetteki bağlamından bağımsız olarak lafızların anlamlarını açıklamaya yönelik olduğu, bir kısmının kısaca ayetin manasını vermeye odaklandığı ve diğer bir kısmının ise kelam ilmi veya Kur'ân kıssalarıyla ilgili olduğu görülmektedir. Bunun yanı sıra, Ehl-i sünnet ve Şîa arasında mezhepsel farkları konu edinen rivayetler esbâb-ı nuzül, kıraat, nasih-mensûh, ahkamu'l-Kuran, mübhemâtu'l-Kur'ân gibi Kur'ân ilimlerine dair rivayetler şeklinde tasnif edilmiştir. Her iki ilmi literatürdeki on iki imam rivayetleri incelenirken, Sünni ve Şiî mezheplerindeki ihtilaf ve ittifak noktalarına odaklanarak meseleler ele alınmış ve değerlendirilmeye çalışılmıştır.