Sürdürülebilir mimarlıkta sakin şehir (Cittaslow) yaklaşımı

Küreselleşme, Sanayi Devrimi ve modernizmin getirdiği olumsuz durumlara karşı ortaya çıkan yavaş hareketinin sonucu olarak sakin şehir kavramı ve sürdürülebilir mimarlık konularının birlikte değerlendirilmesi bu tezin konusunu oluşturmaktadır. Sürdürülebilir mimarlık konusunun kapsamlı gereklilikleri, küresel sorunlarla birlikte çözüm arayışları ve sakin şehir kavramının sahip olduğu kriterlerin pratikteki sürdürülebilir potansiyeli, bu çalışmadaki temel unsurları oluşturmaktadır. Sakin şehirlerin uygulaması gereken kriterler ve sürdürülebilir mimarlık stratejilerinin paralelliği birlikte ele alındığında sürdürülebilir bir gelecekten söz etmek mümkün olabilmektedir. Tez çalışmasında; Dünya'daki ve Türkiye'deki sakin şehirler; sakin şehir kriterlerini gerçekleştirmek için mevcut durumları ve projeleri ile birlikte ele alınmış, sürdürülebilir mimarlık ve kent kavramları ile birlikte değerlendirilmiştir. Tezin birinci bölümünde; sürdürülebilir mimarlık kavramı ve sakin şehir hareketi ile ilgili genel bilgiler verilmiş, çalışmanın amacı ve çalışmada izlenen yöntemler belirtilmiştir. İkinci bölümde; sürdürülebilir mimarlık kavramının geçmişten günümüze farklı aşamalardaki durumu ve tanımları yapılmış, sürdürülebilirlik kavramı çok yönlü ele alınmış; sürdürülebilir kalkınma kavramının şehirlere ve mimariye etkisi araştırılmıştır. Sanayi Devrimi ve küreselleşmenin etkisiyle yenidünya düzeni ve onun ekonomik etkilerinin mimarlık kavramına ve kent çehrelerine olan etkileri değerlendirilmiştir. Çevre sorunları, doğa felaketleri ve enerji politikalarının olumsuz sonuçları çevre, enerji ve mimarlık konularının birlikte irdelenmesiyle organik mimarlık kavramını ortaya çıkarmıştır. Organik mimarlık kavramı çevresel tasarım, yeşil tasarım, ekolojik tasarım gibi kavramlarla devam etmiş, güneş mimarisi ve yeşil mimari olarak adlandırıldıktan sonra da en geniş anlamıyla 'sürdürülebilir mimarlık' olarak günümüze kadar ulaşmıştır. Enerji sorunu ve politikaları günümüz dünyasının ve mimarlığın yılardır en büyük problematiği haline gelirken, BM zirvelerinde ve uluslararası birçok platformda ele alınmıştır. Sürdürülebilir kalkınma modellerinin şehirlerdeki etkisinin önemi vurgulanmıştır. Tezin ikinci bölümünün sonunda ise alternatif sürdürülebilir bir kent modeli olarak sakin şehir kavramı önerilmiştir. Üçüncü bölümde; yavaş hareketi ve sakin şehir kavramının gelişimi, sakin şehir bileşenleri ve sakin şehir organizasyon yapısı ele alınmış, sakin şehir üyelik kriterleri başlıklar altında incelenmiştir. Yavaş hareketinin bir sonucu ve modern dünyanın hızlı yemek kültürüne eleştirel bir bakış açısı olarak yavaş yemek akımı ortaya çıkmıştır. Yavaş yemek akımının bütün kültürleri ve yaşam biçimlerini etkilemesiyle büyüyen hareket, Sakin Şehir (Cittaslow) kavramının doğmasını sağlamıştır. Sakin şehir kavramı; çevreye duyarlı yaklaşımı, kent yaşamı kalitesini iyileştirmeyi amaçlayan yapısı, yenilenebilir enerji kullanımını savunan, yerel üretimi / üreticiyi teşvik eden sürdürülebilir ekonomik yapısı ve toplumsal mekanizmaları olumlu anlamda etkilemesi nedeniyle büyüyerek, sürdürülebilir mimariye fayda sağlayacak alternatif bir kent modeli haline dönüşmüştür. Sakin şehir felsefesi kriterleri ile birlikte ele alınmıştır. Dördüncü bölümde; Dünya ve Türkiye'deki sakin şehirlerin kriterleri ne ölçüde ve hangi nitelikte değerlendirdiği detaylı olarak incelenmiştir. Sakin şehirlerin kriterlerini sağlayabilmek için hazırladığı projeler, kent yaşamını ve kalitesini mimari bağlamda iyileştirme çabaları, çevresel konuları şehir ölçeğinde ele alma çabaları, enerji politikaları ve sosyal anlamda sürdürülebilirliği sağlamak için gerçekleştirilen kalkınma politikaları değerlendirilmiştir. Her şehrin kendi potansiyeline göre kriterlere farklı yorumlar getirdikleri ve bunun şehirler üzerindeki olumlu etkileri gözlemlenmiştir. Örneğin yenilenebilir enerji kullanımına çok önem veren Sebastopol, Amerika'nın en çok yenilenebilir enerji kullanan şehri olurken, sosyal sürdürülebilirliğe ağırlık veren Waldkirch (Almanya) kenti sürdürülebilir kalkınma konusunda Almanya'da pilot şehir seçilmiştir. Doğal rezervlerini korumayı çok iyi sağlayan San Vincenzo (İtalya) ve Katoomba (Avustralya), turizmde kalkınma sağlayarak gelişmiştir. Türkiye'deki çoğu sakin şehir, altyapı ve kent politikalarını geliştirmeye ihtiyaç duyarken, sürdürülebilir kalkınmanın temelini oluşturan yerel üretim konusunda olumlu değerlere sahiptir. Çalışmanın sonuç kısmında ise; tez çalışmasında elde edilen sonuçlara göre, genel bir değerlendirme yapılmış ve önerilerde bulunulmuştur. Bu değerlendirme ve önerilerle, sürdürülebilir mimarlık kavramının, sakin şehir felsefesinin sahip olduğu kentsel yaşam göstergeleri ile paralellik gösterdiği ve sakin şehir kriterlerinin kente doğru entegre edilmesiyle kentlerde yerel bir sürdürülebilir kalkınma modeli haline dönüşebileceği gözlemlenmiştir.