Sürdürülebilir sağlıklı diyet ölçeğinin Türkçeye uyarlanması

Beslenme, sağlığın korunması ve ekolojik dengenin sürdürülmesinde temel bir belirleyicidir. Bu çalışmanın amacı Sürdürülebilir Sağlıklı Diyet Ölçeğini (SSDÖ) Türkçeye uyarlamak ve geçerlik ve güvenirliğini değerlendirmektir. Bu metodolojik araştırma, Mart 2025–Nisan 2025 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya 18-65 yaş arası 621 birey (%68.6 kadın, %31.4 erkek; yaş ortalaması 33.13 ± 11.84 yıl) dahil edilmiştir. Araştırma verileri, Google Form ile hazırlanan anketle çevrimiçi toplanmış, katılımcılara kartopu örnekleme yöntemiyle ulaşılmıştır. Ölçeğin güvenirliği kapsamında, iç tutarlılığı Cronbach's alfa (α), McDonald's omega (ω) ve Guttman's lambda (λ) katsayıları ile; zaman içindeki tutarlılığı test-tekrar test yöntemi ile değerlendirilmiştir. Ölçeğin yapı geçerliği açıklayıcı faktör analizi (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile incelenmiştir. AFA ve DFA için iki dengeli grup oluşturmak amacıyla eğilim skoru analizi ve hiyerarşik kümeleme yöntemleri uygulanmış; bu doğrultuda AFA 236 katılımcı ile, DFA ise 385 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. AFA öncesinde, ön koşul olan Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) ve Bartlett's küresellik testleri yapılmıştır. KMO testi sonucunda (0.92) örneklem büyüklüğünün faktör analizi için yeterli olduğu; Bartlett küresellik testi sonucunda ise (χ² = 2291.98. p < 0.001) ise maddeler arasında faktör analizine uygun düzeyde anlamlı ilişkiler olduğu belirlenmiştir. AFA sonucunda 18 maddeden oluşan SSDÖ'nün 6 faktör altında yapılandığı, her faktördeki maddelerin faktör yükünün 0.47–0.80 arasında değiştiği ve toplam açıklanan varyansın %63 olduğu bulunmuştur. Faktörler Beslenme, Çevre, Sosyal, Ekonomik, Güvenlik ve Tat olarak adlandırılmıştır. DFA sonucunda elde edilen uyum indeksleri, modelin veriyle iyi düzeyde uyum sağladığını göstermektedir. Güvenirlik analizleri, ölçeğin iç tutarlığının yüksek sahip olduğunu ortaya koymuştur (Cronbach's Alpha = 0.939; Omega = 0.940). Bununla birlikte, test-tekrar test yöntemiyle değerlendirilen zamana karşı tutarlılık da istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (r = 0.63; p < 0.001). Bu çalışmanın sonuçları, SSDÖ'nün, başta Beslenme ve Diyetetik alanında çalışan sağlık profesyonelleri olmak üzere, bireylerin sürdürülebilir sağlıklı diyetle uyumlu gıda satın alma davranışlarını değerlendirmede kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu ortaya koymaktadır.