Sürdürülebilirlik düşüncesi-mimarlık etkileşimine alternatif bir bakış: "Yer"in çevre bilincine etkisi

SÜRDÜRÜLEB L RL K DÜ ÜNCES -M MARLIK ETK LE M NE ALTERNAT FB R BAKI : ?YER? N ÇEVRE B L NC NE ETK SAy en C RAVO LUMimarlık, Doktora TeziBugün çevre sorunlarına, ana akımın mimarlık mesle ine sundu u öneriler çerçevesindende il, ele tirel de erlendirmeler içeren ve alternatifleri arayan bir gözle bakılmasının gere iöne çıkmaktadır. Bunun nedeni tezin ikinci bölümünde yer alan çevreci kavramların tarihselgeli imi ve dönü ümünden açıkça izlenebilmektedir. Çevre tartı malarının bugün ula tı ıa amada sıklıkla kullanılan terminoloji, kalkınmaya referansla tanımlanan ve konunun sadeceçevresel de il toplumsal ve ekonomik boyutunu da içine alan sürdürülebilirlik kavramıdır.Ancak bu noktada tezin üçüncü bölümünde yer verilen ele tirel de erlendirmeye gereksinimolmaktadır. Buna göre, sürdürülebilirlik kavramının yepyeni bir parametre olarak tüm mevcutuygulamaları alt üst edebilece i yakla ımı dayanaksızdır. Dahası temelde tüketimtoplumlarının ele tirisini ta ıması beklenen kavramın kendisi bugün tüketim nesnesi halinegelmi tir.Bu çerçeveden bakıldı ında sürdürülebilirlik dü üncesinde mimarlı ın yeri üzerine alternatifyakla ımların gere i açıkça göze çarpmaktadır. Çünkü çevre konularında ?gerçek anlamda?bir de i im yapılmak isteniyorsa bu ancak toplumların sürdürülemez tüketim alı kanlıklarınındönü ümüne ba lıdır. Çalı manın dördüncü bölümünde ayrıntılarıyla tartı ılan bu tutumyapıların ve kentlerin kullanıcıları olan insanı da içine alan geni bir perspektifi zorunlukılmaktadır. Bir ba ka deyi le yapıların, kentlerin çevreci nitelikler kazanması önemli ölçüdekullanıcıların bunları benimsemesiyle ilintilidir. Bu kapsamda ?yer?in, yapılı çevreninözelliklerinin kullanıcıların çevre bincine etkisi bugün önemli bir ara tırma alanınıolu turmaktadır.Bu çalı manın öne sürdü ü ana sav, kullanıcıların çevrelerine kar ı duyarlılık göstermesinde,di er etkenlerin yanında mimarlı ın da rolünün oldu u dü üncesidir. Tezin be incibölümünde ayrıntılarının izlenebilece i bu yakla ım, çevre bilinci üzerine kurulan modelinsınanmasıyla sonuçlanmaktadır. Bu kapsamda stanbul Bo aziçi'nde, çevre bilincinin kamuyayansıdı ı düzeyde gözlenebilir oldu u Arnavutköy ve Kuzguncuk örnekleriyle,gözlenemedi i Kandilli yerle mesi üzerinden bu bilincin ?yer?le ili kisi aranmı tır. Mekanıntoplumsal içeri ini ortaya koyan analiz yöntemi, ?Mekan Dizimi? kullanılarak yapılande erlendirmelere göre kent mekanı, toplumsal kimlik kuramları aracılı ıyla oldu u gibiyapıların olu turdu u mekansal örüntüyle de çevre bilincini yaratma potansiyeline sahiptir.Altıncı bölümde alan çalı masının bulgularıyla birlikte tüm sonuçlar özetlenmekte ve ilerideyapılabilecek ara tırmalara yön verilmektedir.Anahtar kelimeler: Sürdürülebilirlik, mimarlık, ele tiri, çevre bilinci, yer, kentsel örüntü,Mekan Dizimi.JÜR :1. Prof. Dr. Harun BATIRBAYG L (Danı man) Kabul Tarihi: 9.2.20062. Prof. Dr. Zekiye ABALI Sayfa Sayısı: 1763. Prof. Dr. Nur ES N4. Doç. Dr. Deniz ER NSEL ÖNDER5. Doç. Dr. Deniz NCEDAYI