Süs lahanasinin kömür madeni atiklarinin islahinda kullanilabilirliğinin araştirilmasi

Madencilik faaliyetleri, ağır metaller ve diğer toksik bileşiklerin çevreye yayılmasına neden olarak giderek artan çevre kirliliği problemlerinin kaynaklarından biri olarak değerlendirilmektedir. Bu faaliyetler; toprak, su ve bitki örtüsü üzerinde önemli ekolojik riskler oluşturarak ekosistemleri olumsuz yönde etkilemektedir. Bu nedenle madencilik kaynaklı kirliliğin izlenmesi, kontrolü ve azaltılmasına yönelik çevresel stratejilerin geliştirilmesi bir gerekliliktir. Bu çalışmada, Kamome Red F1, Kamome Pink F1 ve Kamome White F1 süs lahanası (Brassica oleracea L. var. acephala) çeşitleri kullanılarak bu bitkilerin kömür madeni atıklarının ıslahında kullanılabilme potansiyellerinin araştırılması amaçlanmıştır. Bu amaçla farklı konsantrasyonlarda kömür madeni atığı içeren (0, %10, %20, %40 ve %60) yetiştirme ortamları hazırlanmış ve her çeşit için her dozda dört saksı olacak şekilde toplam 60 saksı kurulmuştur. Hazırlanan tüm yetiştirme ortamlarında saturasyon, kireç, tuzluluk, pH, organik madde ile makro ve mikro element analizleri gerçekleştirilmiştir. Yetiştirilen ve hasat edilen bitkilerde ise sürgün boyu, taze ve kuru ağırlık, klorofil pigment içerikleri, prolin düzeyi, lipit peroksidasyonu, elektrolit sızıntısı analizleri yapılmış; ayrıca yaprak doku örneklerinden katalaz (CAT) ve süperoksit dismutaz (SOD) gen ekspresyon düzeyleri belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, yetiştirme ortamlarında maden atığı oranı arttıkça ortamın fiziksel ve kimyasal özelliklerinde belirgin değişimler meydana geldiğini göstermiştir. Klorofil içerikleri genel olarak büyük değişim göstermemiş, özellikle Kamome White F1 çeşidinde pigment düzeylerinin korunması fotosentezin stres altında daha az etkilendiğini göstermiştir. Kamome Red F1 çeşidinde yüksek maden atığı uygulamalarında prolin artışı gözlenirken, Kamome White F1 çeşidinde malondialdehit konsantrasyonlarının ve elektrolit sızıntısı değerlerinin düşük kalması membran hasarının sınırlı olduğunu ortaya koymuştur. CAT ve SOD gen ekspresyonları tüm çeşitlerde özellikle %20 ve %40 maden atığı içeren ortamlarda en yüksek düzeye ulaşmıştır. Tüm veriler birlikte değerlendirildiğinde, Kamome White F1 çeşidinin kömür madeni atığına karşı en dengeli fizyolojik, biyokimyasal ve moleküler yanıtı gösterdiği sonucuna varılmıştır.