SWAT modeli kullanılarak Filyos çayı havzasının hidrolojik analizi

Son yıllarda, entegre havza yönetimi çalışmaları Dünyada olduğu gibi Türkiye'de de önemli bir konu haline gelmiştir. Bunun nedeni, Türkiye'nin su kaynakları açısından zengin bir ülke olmaması ve gelecekte su sıkıntısı çeken ülkeler arasında yer almasının beklenmesidir. Ayrıca Türkiye, Avrupa Birliği'ne (AB) tam üyelik sürecinde Su Çerçeve Direktifi'nde yer alan yükümlülükleri de yerine getirmek zorundadır. Bu kapsamda Orman ve Su İşleri Bakanlığı tarafından havza koruma eylem planları ve yönetim planları çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Bundan sonraki aşamada en önemli konulardan birisi hidrolojik ve su kalitesi modelleme çalışmalarıdır. Literatürde Filyos Çayı Havzası için hidrolojik bir model çalışması bulunmamaktadır. Bu çalışmayla, Filyos Çayı Havzası'nda su yönetimi uygulamalarına yardımcı olmak için bir hidrolojik modelleme çerçevesi kurulmuştur. Bu çalışmada, hidrolojik bileşenlerin belirlenmesi için Toprak ve Su Değerlendirme Aracı (SWAT) modeli ile Filyos Çayı Havzası'nın hidrolojisi modellenmiştir. Dört basamaklı çalışmanın ilk aşamasında, Sayısal Yükseklik Modeli (SYM), arazi kullanımı, toprak ve meteorolojik veriler kullanılarak bir hidrolojik model oluşturulmuştur. Kurulan model, SWAT-Cup otomatik kalibrasyon programı kullanılarak, 1988-1993 yılları arasındaki dönemde kalibre edilmiş, 1988-2000 yılları arasındaki dönemde de doğrulanmıştır. Kalibrasyon ve validasyon süreçlerinde dört farklı akım gözlem istasyonunun verileri kullanılmıştır. Model 1979-2013 yılları arasındaki dönemde çalıştırılmış ve Filyos Çayı Havzası'nın hidrolojik durumunu belirlemek için tüm hidrolojik çıktılar değerlendirilmiştir. Son olarak, iklim değişikliğinin akarsu debisi üzerine olan etkileri araştırılmıştır. İstasyon gözlemleri model sonuçlarıyla karşılaştırıldığında, Filyos Derecikviran istasyonunda kalibrasyon dönemi için aylık Nash-Sutcliffe, RSR ve PBIAS performans göstergeleri sırasıyla 0,67, 0,57 ve -14,3, validasyon dönemi için 0,72, 0,52 ve -18,9 olmuştur. Filyos Çayı'nın kolu olan Araç Çayı istasyonunun sonuçları ise, kalibrasyon dönemi için sırasıyla 0,77, 0,48 ve -11,9 ve validasyon dönemi için sırasıyla 0,84, 0,40, ve -13,2 değerlerini göstermektedir. Hidrolojik bileşenler incelendiğinde, tüm çıktılar 1979-2013 döneminde azalma eğilimindedir. Su veriminde % 35, sızma miktarında % 41 ve yeraltı suyu miktarında % 34 gibi ciddi azalmalar dikkat çekmektedir.