Tabanus bromius l., 1758 (Diptera: Tabanidae)'un Türkiye faunasında genetik ve filocoğrafik yapılanması

Bir türün yayılış yapılanması ekolojik tercihleri ile evrimsel geçmişinin ürünüdür ve bu durum uzun bir zaman dilimi içerisinde gerçekleşir. Bu tez çalışmasında, Tabanus bromius L., 1758 (Diptera: Tabanidae) türünün Türkiye, Hırvatistan ve İran populasyonlarının genetik çeşitliliği ve filocoğrafik yapılanması belirlenmeye çalışılmıştır. Bu amaçla, mitokondriyal DNA sitokrom oksidaz-I geninin (COI) 686 nükleotidlik kısmı ile 1339 nükleotidlik nüklear DNA ITS (ITS1-5.8S rRNA-ITS2) bölgesi çoğaltılarak dizilemeleri yapılmış ve elde edilen veriler analiz edilmiştir. Çalışmada COI gen bölgesi için kullanılan toplam 233 bireyden 169 farklı haplotip, ITS bölgesi için kullanılan toplam 247 bireyden 90 farklı alel belirlenmiştir. Haplotip/alel çeşitliliği örnekleme yapılan tüm populasyonlarda yüksek genetik çeşitlilik olduğunu ortaya koymuştur. Her iki bölge için yüksek haplotip çeşitliliğine karşın düşük nükleotit çeşitliliği, singleton ve private haplotip/alel sayısının fazla olması T. bromius populasyonlarının geçmişte genişlediğine işaret etmektedir. Veri setlerinin filocoğrafik analizleri için uygulanan maksimum parsimoni, maksimum olasılık ve bayesian yaklaşımı sonucunda elde edilen ağaçlar, türün Anadolu'ya giriş kapıları ve önemli bariyerlerin konumlarını dikkate alarak coğrafik olarak anlamlı dallanma ortaya koymuştur. Buna göre, T. bromius türünün Anadolu'ya Kafkaslar ve İran üzerinden farklı zamanlarda giriş yaptığı sonucuna ulaşılmıştır. Mitokondriyal soy hatlarına uygulanan moleküler saat, T. bromius haplotiplerinin dış gruptan ayrılma zamanının yaklaşık 8,83 milyon yıl önce, yani Miyosen döneminin sonunda gerçekleştiği yönündedir. Türün ana klad yapılanmasının ise yaklaşık olarak Pliyosen sonuna denk geldiği ve Kuaterner döneminin de T. bromius türünün Türkiye populasyonlarının ve soy hatlarının şekillenmesinde oldukça etkili olduğu sonucuna varılmıştır.