Tantavî'nin el-Cevâhir isimli eserinde kozmoloji ilmi ile ilgili âyetlerin bilimsel tefsir ekolü açısından incelenmesi

Bu çalışma, modern dönemde bilimsel veriler ışığında Kur'an âyetlerini yorumlama çabaları içerisinde önemli bir yere sahip olan Mısırlı müfessir Tantavî Cevherî'yi (ö. 1940) merkeze alarak, onun bu alandaki katkılarını analiz etmektedir. Araştırmanın temel problemini, Tantavî Cevherî'nin el-Cevâhir fî Tefsîri'l-Kur'ani'l-Kerîm adlı eserinde kozmolojiyle ilgili âyetleri bilimsel veriler ışığında yorumlama çabası ile bu yaklaşımın tefsir ilmi içerisindeki yeri ve geçerliliği oluşturmaktadır. Zira Kur'an'ın bilimsel verilerle yorumlanması, çeşitli açılardan yöntemsel ve epistemolojik tartışmalara konu olmuştur. Bilimsel verilerin zamanla değişebilir olması, Kur'an'ın anlam ufkunun dönemin bilimsel kabulleriyle sınırlandırılması riski ve lafız merkezli klasik tefsir geleneğiyle bilimsel açıklamaların her zaman uyum içinde olmaması bu tartışmaların başlıca sebepleridir. Öte yandan, Kur'an'daki kevnî âyetlerin çağdaş bilimsel verilerle ilişkilendirilmesi sayesinde anlamın güncel bağlamda daha anlaşılır hâle geldiği ve tefekkürü teşvik ettiği görüşü de savunulmaktadır. Araştırma, el-Cevâhir adlı eserde yer alan kozmolojik içerikli âyetlerin, Kur'an'ın bilimsel verilerle yorumlanmasına yönelik yaklaşımlar çerçevesinde sistematik olarak analiz edilmesine dayanmaktadır. Bu çerçevede çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden döküman analizi kullanılmış; Cevherî'nin ilgili âyetlerde kullandığı bilimsel kavramlar, atıfta bulunduğu kaynaklar, kavramsal çerçeve ve tematik yapılar ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Kozmik yaratılış, evrenin genişlemesi, semavî yapıların düzeni, dağların dengedeki rolü ve kozmolojik yasaların çözülmesi gibi temalar çerçevesinde yapılan bu analizde, Tantavî'nin yöntemi çağdaş kozmoloji verileriyle birlikte bilimsel tefsir ekolüne bağlı bazı müfessirlerin ilgili âyetlere getirdiği farklı yorumlarla karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiş; bu doğrultuda, söz konusu âyetlerin bilimsel veriler ışığında nasıl yorumlandığına dair alternatif açılımlar ortaya konulmaya çalışılmıştır. Tantavî Cevherî'nin yorumları, yalnızca kendi döneminin bilimsel gelişmeleriyle sınırlı kalmayıp, günümüz kozmoloji verileriyle de önemli ölçüde örtüşmektedir. Bununla birlikte bazı açıklamaları, mevcut bilimsel bilgiler ışığında yeniden değerlendirme gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu durum, bilimsel verilerle tefsir girişimlerinin durağan değil, sürekli yenilenmeye açık ve dinamik bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Tantavî'nin yorumları, bu alandaki çalışmalar için hem metodolojik hem de içeriksel olarak önemli bir temel sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Bilimsel Tefsir, Tantavî Cevherî, el-Cevâhir, Kozmoloji, Din-Bilim