Tanzimat dönemi Türk romanında gündelik hayat

Bu doktora çalışması, Tanzimat Dönemi Türk romanlarında gündelik hayatın edebî temsil biçimlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Tezin temel çıkış noktası, dönemin edebî metinlerinde yer alan gündelik hayat unsurlarını tespit ederek bu unsurların bireysel ve toplumsal yaşamdaki karşılıklarını ortaya koymaktır. Gündelik hayat, sıradan görünen eylem ve pratiklerin ardında toplumsal yapıları, ideolojik yönelimleri ve bireysel öznellikleri barındıran çok katmanlı bir alan olarak ele alınmıştır. Araştırmanın kuramsal temeli, gündelik hayat sosyolojisine katkıda bulunan Henri Lefebvre, Michel de Certeau, Walter Benjamin, Pierre Bourdieu, Erving Goffman ve Agnes Heller gibi düşünürlerin yaklaşımlarına dayanmaktadır. Bu çerçevede gündelik hayatın tarihsel süreç içerisindeki değişimi, sosyal yapıyla olan ilişkisi ve bireysel deneyimlere etkisi teorik düzlemde değerlendirilmiş; elde edilen birikim, edebî metin çözümlemelerinde yol gösterici olmuştur. Çalışma kapsamında nitel araştırma yöntemlerinden betimleyici çözümleme tekniği kullanılmış; Tanzimat Dönemi'ne ait romanlar yapısal ve tematik açıdan ele alınmıştır. Ahmet Mithat Efendi başta olmak üzere Namık Kemal, Recaizade Mahmut Ekrem, Şemsettin Sami ve Nabizade Nazım'ın eserleri incelenmiş; toplumsal cinsiyet rolleri, aile ilişkiler, evlilik, ev içi düzen, mekân kullanımı, giyim-kuşam, eğitim anlayışı, meslekler, ulaşım biçimleri, eğlence kültürü, yemek ritüelleri, din ve görgü kuralları gibi gündelik hayata dair ögeler tematik başlıklar altında sınıflandırılmıştır. Elde edilen bulgular, Tanzimat Dönemi romanlarının yalnızca bireysel hayatı yansıtmadığını, bununla birlikte dönemin sosyal, kültürel ve ideolojik dinamiklerini aktaran çok katmanlı metinler olduğunu ortaya koyar. Gündelik hayatın anlatımı yoluyla dönemin değişen aile yapısı, kadın kimliği, tüketim alışkanlıkları ve değer sistemindeki dönüşüm de ayrıntılı biçimde analiz edilmiştir. Sonuç olarak bu tez, Tanzimat Dönemi romanlarında gündelik hayatın toplumsal yapıyı ve bireysel öznelliği şekillendiren, kültürel ve sosyal normların yeniden üretildiği bir alan olduğunu ve görünmeyeni, yani görünür olanın altındaki toplumsal dinamikleri ortaya çıkardığını ileri sürer. Çalışma, bu bağlamda edebiyat-sosyoloji ekseninde gündelik hayatı odağa alan incelemelere katkı sunmayı hedefler.