Tanzimat romanında kamusal alan ve serbest zaman etkinlikleri

ÖZETTANZ MAT ROMANINDA KAMUSAL ALAN VE SERBEST ZAMANETK NL KLERGünaydın, AyşegülMaster, Türk Edebiyatı BölümüTez Yöneticisi: Yrd. Doç. Dr. Laurent MignonHaziran 2007Tanzimat döneminde ivme kazanan Batılılaşma olgusunun neden olduğusosyo-kültürel değişimin gündelik hayatta görünürlük kazandığı en belirgin alanların,toplumsal canlılığı en iyi temsil eden alanlar olarak, kamusal mekânlarda ve serbestzaman etkinliklerinde ortaya çıkması söz konusudur.Bu tezde, on dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında ürün vermiş olan beşyazarın romanları ele alınarak kamusal alan ve serbest zaman teorisi bağlamındaromanlarda nasıl bir toplumsal dönüşümün gerçekleştiği ortaya konulmuştur. Bubağlamda seçilen romanlar arasında Vartan Paşa'nın Akabi Hikyâyesi (1851), AhmetMithat Efendi'nin Esrâr-ı Cinayât (1884), Recaizade Mahmut Ekrem'in ArabaSevdası (1889-Yayım Yılı: 1896), Fatma Aliye Hanım'ın Udû (1899) ve MehmetCelâl'in Bir Kadının Hayatı (1890) adlı yapıtları yer almaktadır. Kamusal mekâna veserbest zaman etkinliklerine ilişkin olarak kadın ve erkeğin konumları farklıbağlamlarda ele alınmıştır.Gündelik hayattaki değişimin kendini hem Batılı simgelerle yaşamabiçimlerinde hem de kamusal alanda gösterdiği gözlemlenmiştir. Sekülerleşme veeğlence anlayışının değişmesi gibi birçok faklı etken nedeniyle özellikle yöneticisınıfa mensup erkeğin sosyalleşme mekânlarının çeşitlilik sergilediği, bu mekânlarınromanlarda farklı işlevlere sahip olduğu, kadının ise toplumsal boyutta kendini dahafazla göstermeye başladığı, serbest zaman bağlamı içerisinde ise çeşitli sanatsaluğraşlar aracılığıyla yeni nitelikler kazandığı görülmüştür. Serbest zamanın vekamusal alanın kültürü tanımlayıcı işlevi dolayısıyla, sınıfsal olguların başatkonumda olduğu ortaya çıkmıştır. Kadın ve erkeğin serbest zaman etkinliklerininnasıl ayrıştığı, kendilerine özgü geliştirdikleri eril ve dişil söylemi temsil edenserbest zaman etkinlikleri üzerinde durulurken, genel yargının aksine bu etkinliklerinbir statü göstergesi olup olmadığının romanlara göre değiştiği sonucuna varılmıştır.Anahtar Sözcükler: Tanzimat romanı, Batılılaşma, kamusal alan, serbest zamanetkinlikleriiii