Tao bölgesinin tarihi coğrafyası (Narman-Tortum-Yusufeli)

Tao bölgesi günümüzde Artvin'in Merkez, Yusufeli ve Şavşat ilçeleri ile Erzurum'un Tortum, Narman, Oltu ve Olur ilçelerini kapsamaktadır. Kaynaklarda Tao bölgesinden ilk defa Ksenophon bahsetmiş, bölgeyi "Taokhia" bölgede yaşayan halkı ise "Taokhialılar " şeklinde telaffuz etmiştir. Bölgeye ismini veren Taoluların tarih sahnesinden kısa bir sürede çekilmiş olmalarına rağmen Tao ismi kalıcı olmuş ve Antik Yunan eserlerinden Osmanlı kaynaklarına birçok kaynakta bu isim kullanılmaya devam etmiştir. Tao bölgesi Ortaçağ boyunca büyük imparatorlukların ve bölgesel yerel unsurların her dönemde hâkimiyet kurmak istediği bir coğrafya olmuştur. Bu hâkimiyet mücadelesi sırasında güçlü ordulara sahip olan büyük imparatorluklar Tao bölgesini kimi zaman doğrudan kendi hâkimiyetlerinde bulundururken kimi zamanda bölgede etkin olan Bagratlılar, Mamikonlular ve Kıpçaklar gibi yerel unsurlar vasıtasıyla yönetmeyi tercih etmişlerdir. Tao tarihin her döneminde sadece döneminin ihtişamlı imparatorlukları için değil güçlenen ve devlet haline gelen yerel kabile ve hanedanların da göz bebeği bir bölge olmuştur. Asırlar boyunca mücadele merkezi olan Tao'nun bu kadar değerli olmasında coğrafi konumunun etkisi çok büyüktü. Nitekim Anadolu'nun girişi olan Kafkasların, Doğu Anadolu'nun ve Doğu Karadeniz'in kesiştiği bir alanda bulunan bölge barındırdığı doğasal güzellikleri ve su kaynakları ile de değerini katlamaktaydı. Jeopolitik konumu, savunmaya elverişli yapısı, doğal güzelliği ve cazibesi yanında ayrıca dini bir merkez statüsündeydi. Bu yüzden Tao bölgesi Romalıların, İrani kavimlerin, Arapların, Türk kavimlerinin, Ermeni ve Gürcülerin, vb. birçok kavmin tarih boyunca mücadele merkezi olmuştur. Birçok farklı etnik kökene ev sahipliği yapan bölgede günümüze farklı kavimlere ait birçok kültürel zenginlik ile tarihi eser ve kalıntılar ulaşmıştır. Bu çalışmada; Narman, Tortum ve Yusufeli sınırları içerisinde yer alan 17 kale, 5 manastır, 1 köprü ve 1 gözetleme kulesi yerinde incelenerek ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler: Tao Bölgesi, Taokhia, Narman, Tortum, Yusufeli, Kıpçak, Bagratlılar