Tarihi belgeler ve arkeolojik veriler ışığında eskiçağ'da erbaa

Bu çalışma, Orta Karadeniz Bölümünde yer alan Tokat'a bağlı Erbaa ilçesinin Eskiçağ tarihini ve bu dönemdeki yerleşim dokusunu, arkeolojik bulgular ve antik yazılı kaynaklar ışığında incelemektedir. Bölgenin coğrafi konumu, doğal kaynaklarının zenginliği ve stratejik yollar üzerindeki yeri, Erbaa'nın tarih boyunca farklı kültürlere ev sahipliği yapmasına zemin hazırlamıştır. Yapılan araştırmalar, ilk yerleşim izlerinin Kalkolitik Çağ'a kadar uzandığını göstermektedir. Erbaa'nın, Eski Tunç Çağı'nda ise yoğun bir iskâna sahne olduğu arkeolojik verilerle ortaya konulmuştur. MÖ II. binyıla gelindiğinde ise Hitit çivi yazılı belgelerinden anlaşıldığı üzere Orta Karadeniz, özellikle Tokat ve çevresi, Hititler ile Kaşka toplulukları arasındaki uzun süreli çatışmaların merkezi olmuştur. Dolayısıyla Erbaa da konum itibariyle bu süreçten etkilenmiştir. Demir Çağı'na tarihlenen arkeolojik buluntular, Frig etkisinin bölgeye ulaştığını göstermektedir. Pers hâkimiyetinden sonra Helenistik Dönem'de Erbaa, Pontos Krallığı için askeri, dini ve siyasi bakımdan önemli bir merkez haline gelmiştir. Roma ve Bizans dönemlerinde de stratejik konumundan dolayı bu bölge askeri ve idari açıdan bölgesel önemini sürdürmüştür. Bu çalışma kapsamında antik kaynaklar, arkeolojik materyaller, epigrafik belgeler ve yüzey araştırmaları sonucu elde edilen veriler karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Böylece Erbaa'nın Eskiçağ tarihindeki siyasi, ekonomik, dini ve kültürel ilişkileri ortaya konulmuş; söz konusu kentin askeri, siyasi ve ekonomik açıdan nasıl bir tercih alanı haline geldiği açıklığa kavuşturulmuştur. Sonuç olarak, bu tez Erbaa'nın Eskiçağ tarihine dair bütüncül bir bakış açısı sunmakta ve Anadolu tarihindeki konumunu ve önemini değerlendirmektedir. Bu çalışma hem bölgenin yerleşim sürekliliğini belgeleyen ilk kapsamlı araştırma olması hem de ileride bu sahada yapılacak bilimsel çalışmalara kaynak teşkil etmesi bakımından önem arz etmektedir.