Tarihi kent merkezlerinde yeniden canlandırma stratejilerinin mekansal, ekonomik ve sosyal etkilerinin değerlendirilmesi: Diyarbakır Suriçi örneği

Tarihi kent merkezinin mevcut durumunun iyileştirilmesi için uygulanan yeniden canlandırma stratejilerinde yerel halkın ve kullanıcıların kendini güvende hissetmesi, iş kollarının ve aktivitelerinin gelişip canlandırıldığı yaşanabilir şehir merkezleri oluşturmak amaçlanmaktadır.Yeniden canlandırma stratejilerinde başarı, kentsel alanda çeşitlilik ortaya koyan,ticari, sosyo-kültürel aktiviteler ve boş zaman faaliyetleri gibi alternatiflerle kullanıcıları alana çekerek bölgenin çekiciliğini arttıran, etkin ulaşım alternatifleri ve erişebilirlik sağlayan, kimlik öğelerine, mimari karaktere, kamusal mekanlara ve mahalle kültürüne önem veren stratejiler ile sağlanabilir. Diyarbakır, Suriçi Kentsel Sit Alanı, UNESCO Dünya Kültür Mirası listesinde yer alan Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri ile hem bölgesel hem de evrensel özelliğe sahip doğal ve kültürel değerleri barındıran bir kent durumundadır. Ancak, son otuz yılda, göç, terör, yasadışı yapılanmalar ve morfolojik yapıyla uyumlu olmayan plan kararları nedeniyle Suriçi bu önemli dokusunu kaybetme sürecine girmiştir. Bu çalışmanın amacı, Suriçi Kentsel Sit Alanı'nda tarihi kent merkezlerinde yeniden canlandırma stratejilerinin mekânsal, sosyal ve ekonomik etkilerine yönelik kavramsal araştırmalardan faydalanarak oluşturulan kriterler çerçevesinde değerlendirmeler yapılmasıdır. Bu kriterler mekansal boyutta plan kararları, restorasyon çalışmaları, kullanım çeşitliliği, merkezin tarihi dokusu, ulaşılabilirlik ve erişilebilirlik, çevresel kalite durumu; ekonomik boyutta ticari canlılık düzeyi, emlak piyasasındaki değişimler, istihdam yaratma ve yerel üretim, gece ekonomilerinin varlığı; sosyo-kültürel boyutta kullanıcı görüş ve davranışları, farklı kültürel yapılar arasındaki uyum, güvenliğin algılanması ve suç düzeyidir. Bu kriterler plan incelemeleri, saha araştırmaları, belediye, Koruma Kurulu vb. resmi kurumlardan elde edilen bilgiler, alanda yaşayanlarla gerçekleştirilen anket sonuçları, çerçevesinde değerlendirilmiştir. Sonuçta Suriçi Kentsel Sit Alanı yeniden canlandırma stratejilerinin olumlu, olumsuz etkileri ortaya konularak yapılabileceklere ilişkin öneriler geliştirilmiştir.