Tarihi yapıların altındaki zemin özelliklerinin iyileştirilmesi ve enjeksiyon uygulamaları için bir vaka analizi: aksaray eskil ulu cami örneği

Kültür mirası açısından tarihi yapılar ülkemiz adına büyük bir öneme sahiptir. Gelişen ve değişen şehirlerde yer alan tarihi yapılar zaman içinde dış kaynaklı etkiler, çeşitli ilave inşaat faaliyetleri, deprem etkileri vb. sebeplerle oturma ve taşıma gücü problemleriyle karşı karşıya kalabilmektedir. Bu problemlerin çözümü için tarihi dokuya en az müdahale gerektirecek çözümler seçilmelidir. Tarihi yapılara yapılacak her müdahale mümkün olduğu kadar geri alınabilir, dönüştürülebilir, orijinal dokuya uygun fakat ondan ayrılabilir nitelikte olmalı ve köklü değişiklikler yapmaktan kaçınılmalıdır. Tarihi yapıların temelleri de yapının diğer bölümleri gibi yapımında kullanılan malzemesi ve yapım tekniğiyle dönemin izlerini taşımaktadır. Dolasıyla özgünlüğünün, yapının statik bir tehlikeyle karşı karşıya kalmaması haricinde korunması gerekmektedir. Yapı taşıma gücü problemleriyle karşılaştığında ise tarihi yapının varlığını devam ettirmesi amacıyla temellerinin onarılması gerekmektedir. Zemin kapasitesinin yeterli olmadığı durumlarda yapı altındaki temel boyutlarının değiştirilmesi, temellerin takviye edilmesi veya temel altı zemin özelliklerinin iyileştirilmesi zorunlu hale gelmektedir. Tarihi yapılarda temel boyutlarının değiştirilmesi yapının bir kültür varlığı olması sebebiyle müdahalelerde kısıtlamalar getirmektedir. Bu nedenle zeminin taşıma gücünü artırmak amacıyla zemin iyileştirme yöntemleri ile yapılan uygulamalar hem kolay hem de yapıya daha az müdahale gerektirdiğinden çok sık tercih edilen yöntemlerdir. Bu çalışmada Konya Vakıflar Bölge Müdürlüğü bünyesinde bulunan Aksaray Eskil Ulu Cami'nde yapı temeli altında oluşan oturmalar ve duvarlarda meydana gelen çatlakların önüne geçilmesi amacıyla zemin ortamında yapılmış çalışmalar incelenmiştir. Yapı altında geçmiş yıllarda yapılan zemin iyileştirme uygulamalarının proje ve uygulamaları analiz edilip güncel durumu ile karşılaşmıştır. Yapılan zemin enjeksiyonu ele alınmış uygulama sonrası gerekli jeofizik çalışmalar ve sismik çalışmaların planlanması ve değerlendirilmesi detaylandırılmıştır. Zeminde uygulanan iyileştirme çalışmaları sonrası karot örneklerinin incelenmiş, gerekli jeofizik özelliklerin belirlenip iyileştirmenin sağlandığı ortaya konulmuştur. Zeminle ilgili analizlerin tamamlanmasından sonra ise tarihi yapının üst kısmı için SAP 2000 programı kullanılarak gerekli modelleme ve analizler gerçekleştirilmiştir. Üst yapının güçlendirilmesi ve takviye edilmesi ile ilgili gerekli önerilerde bulunulmuştur.