Tasarım yoluyla mülteci barınma sorununun yönetimi: İzmir'deki Suriyeli mülteciler örneği

İnsanoğlu, tarihten beri çeşitli sebeplerle yaşadıkları yeri, şehri ya da ülkeyi değiştirmiştir. Bu hareketliliğin bir parçası olan zorunlu olarak göç etmek olgusu, özellikle son yıllarda artan mülteci sayısı ile beraber psikoloji, sosyoloji, antropoploji gibi çeşitli disiplinlerde artışma konusu olmuştur. Ancak dikkate alınması gereken diğer bir önemli nokta ise zorunlu göç sorununa şehir planlama ve mimari açıdan bakmak olmalıdır. Bugüne kadar konuyla ilgili çalışmaların az sayıda oluşu ve geliştirilmesi gerektiği nedeniyle bu çalışmanın vurguladığı konular son derece önemlidir. Ülkesinde çıkan savaş ya da çatışma nedeniyle yaşadığı yeri terk edip başka bir ülkeye göç eden mülteci grubu, göç eden birey grupları arasında en çok irdelenmesi gereken gruptur. Bugün UNHRC'nin raporlarına göre dünyada 50 milyondan fazla insan güvenlik ve insan haklarının ihlali gibi sebeplerle vatanlarından ayrı yaşamaktadır. Mültecilerin yeniden yerleştirilmelerinde (resettlement) dikkat edilmesi gereken sosyal, psikolojik, ekonomik ve fiziksel çevre ile ilgili faktörler, iyi bir yeniden yerleştirme projesinin olmazsa olmaz adımlarıdır. Yersiz kalan bireyleri geçici bir süre için barındırma yardımını yapan ülkeler, öncelikle bu faktörleri göz önünde bulundurarak stratejik planlamalarını yapmalı, kamp ya da diğer barınma sistemlerini geliştirmelidir. Bu bağlamda kullanıcı profilinin demografik özellikleri, kültürel bağları, alışkanlıkları ve sosyal yapıları tasarım girdilerine dahil olmalıdır. Dahası, misafirlik sürecinin hem mülteciler hem de ev sahibi ülke için faydalı sonuçlar doğurması öngörülmelidir. Zorunlu olarak göç eden bireylerin yaşadıkları ruhsal sorunlar düşünülerek, bu bireylerin yeniden sağlıklarını kazanmalarında ve üretken bireyler haline gelmelerinde kuşkusuz ki yaratılacak olan fiziksel çevre elemanları etkili olacaktır. Bu çalışmada öncelikle zorunlu göç olgusunun ne olduğu, hangi koşullarda meydana geldiği irdelenmiştir. Sebepleriyle ilintili doğurduğu ekonomik, psikolojik ve barınma ile ilgili doğurduğu sonuçlardan bahsedilmiştir. Ayrıca, mültecilerin karşılaştığı en önemli sorunlardan biri olan adaptasyon boyutu araştırılmıştır. Bununla birlikte uluslar arası yardım kuruluşlarının yeniden yerleştirme konusunda nasıl çalışmalar yaptığı, barınma ve sosyal donatılar bağlamında nasıl çevreler oluşturduğu aktarılmıştır. Tüm bu kavramsal çerçeve doğrultusunda, seçilen örneklem kitle olan İzmir'de yaşayan Suriyeli mülteciler için tasarlanması öngörülen yerleşke ile ilgili mimarlara ve şehir plancılarına örnek teşkil edebilecek öneriler geliştirilmiştir.