Tasarrufun iptali davası

İcra ve İflas hukukunda tasarrufun iptali davaları , İİK.m.277 ila 284. maddeler arasında düzenlenmiş şahsi nitelikte eda davalarıdır. İptal ettirme hakkının dolayısıyla iptal davasının kaynağına ilişkin birçok teori ileri sürülmüştür .Bunlar arasında kanuni borç teorisi iptal davasının amacına konusuna ve neticelerine açıklama getirmek bakımından en uygun teoridir. Zira genel hukuk kuralları çerçevesinde geçerli olan bir işlemin mutlak ve nispi manada hükümsüz kılınması mümkün değildir . Borç ilişkisinin iki taraflı olduğu külli ya da cüzi halefiyet olmaksızın bu ilişkiden doğan hak ve yükümlülükler nedeni ile doğacak alacak hakkının üçüncü şahsın malvarlığından tazmin edilmesi yoluna gidilemeyeceği açıktır Bu durumda alacaklının üçüncü şahıstan talep hakkına sahip olması dayanaksız kalmaktadır. İptal davalarının konusu ancak tasarruf muamelesi olarak değerlendirdiğimiz bir hak veya borcun devri sonucunu doğuran hukuku işlemlerdir. Burada kullanmış olduğumuz işlem tabirini geniş manada anlamakta fayda vardır. Hukuki fiil terimi en geniş anlamda anlaşılmaktadır.Buraya hukuki işlemler akitler ,tasarruflar dahildir.Hukuki fiil bir üst kavramdır.Hukuki işlem özel hukuk alanında tek başına veya diğer kanuni maddi unsurlarla birlikte açıklanan iradeye uygun bir hukuki sonucun doğmasına yönelik bir irade açıklamasıdır. İptal davası da sınırlarını bu şekilde çizmiş olduğumuz hukuken geçerli kabul edilen tasarrufların kanunda yazılı belli başlı koşullar altında iptaline yönelik bir dava çeşididir. Esas olarak iptal davası, alacaklıya hukuken geçerli olsa bile alacağını almasını engelleyen tasarruf işlemi sanki hiç olmamış gibi borçlu ve hasım üçüncü şahsa karşı alacağının miktarı ile sınırlı bir talep hakkı tanımakta, tasarrufa konu mal, hak ve alacağın mülkiyetini değiştirecek herhangi bir sonuç öngörmemektedir.Neticede alacaklıya tanınan yalnızca şahsi hakka dayalı bir talep hakkı olduğu ortaya çıkmaktadır İptale tabi tasarruflar İİK.m.278-279 ve 280.maddelerinde yer almaktadır. Borçlunun ivazsız tasarruflarının iptali için , iptali istenen ivazsız tasarrufun ,davacı-alacaklının alacağının doğumundan sonra yapılmış olması gerekmektedir.Buna göre tasarrufun hacizden evvel , haczedilecek malın bulunmaması yüzünden acizden evvel veya iflasın açılmasından-haczin veya aciz belgesi verilmesinin etkeni olan ya da kabul olunan alacaklardan en önceki tarihlinin doğduğu tarihe kadar geriye doğru olan iki yıllık önel içinde yapılmış bütün bağışlamalar ve karşılıksız tasarruflar batıldır İptal davasının sonucunda davacı alacaklı davasının ispat edebilmişse bu durumda davalı borçlu ve üçüncü kişi arasındaki tasarrufun iptaline karar verilerek , tasarrufa konu malın satışı ile alacaklının tatmin edilmesi sağlanmış olacaktır.Ancak tasarrufa konu malın tekrar borçlunun mamelekine dönmesi mümkün değildir.Üçüncü kişi iyi niyetli ise dava anında elinde kalan miktarı iadesi söz konusu olacaktır.Eğer ki üçüncü kişinin kötü niyeti söz konusu ise bu durumda davaya aleyhine tazminat davası olarak devam edilir.