Taşbaskıda halk sanatı ve akademik sanat

ÖZET Osmanlı İmparatorluğunun II. Mahmut döneminde taşbaskı atölyeleri kurulur. II. Mahmut'un başkumandanı Koca Hüsrev Paşa himayesinde olan atölyeler, Henri Cayol'ün başkanlığında bir çok eser basar. Yavaş yavaş ülkenin dört bir yanma yayılan atölyeler ve baskı sanatçıları, askeri eserlerden sonra sivil eserler basmaya başlar. Basılan eserlerin en önemlileri, dilden dile dolaşarak o güne gelen ve baskı atölyelerinde yazılı metinlere dönüştürülen halk hikayeleri, halk resimleri, kahve resimleri, haritalar ve yazılardır. Dönemin dini baskıları sonucu yasaklanarak yazı-resim olarak doğan çalışmalar taşbaskı olarak çoğaltılır ve dini yerlere asılır. Cumhuriyetin ilanıyla, ülkede değişim rüzgarı eser. Teknolojik ve ekonomik değişimler ülkeyi kalkındırmak üzere programlanır. Eğitim düzeyinin yükselmesi için bir çok okullar açılır. Açılan okulların içinde sanata yönelik olanları da vardır. Usta-çırak ilişkisi içindeki eğitim yerini öğretmen-öğrenciye bırakır. Çeşitli teknikler bu kurumlara girer. Teknik olanakları zorlayan sanatçılar başarılı örnek verir. Güzel Sanatlar Akademisi kurulmadan önce Hoca Ali Rıza kendi yaptığı peyzajlarını taşbaskı tekniğiyle basıp, öğrencilerine dağıtır. Arkasından bir çok sanatçı bu tekniği kullanarak baskı yapar. 1950'lerde Güzel Sanatlar Akademisinde kurulan atölyede bir çok öğrenci yetiştirilir. Devlet politikası nedeniyle yurt dışına da belli sayıda kişi gönderilir. Yurt dışında yetişen kişiler taşbaskı alanında yetkinleşirler. Bu sanatçılar taşbaskı tekniğini yok olmaktan kurtararak eğitim kurumlarında devam etmesine neden olurlar.