Tıbbi müdahale ve insan üzerinde deney bağlamında ilgilinin rızası

İlgilinin rızası, suçun unsurlarına etkisi bakımından, tipikliği kaldıran rıza ve hukuka aykırılığı kaldıran rıza olarak ikili sınıflandırılmaktadır. Bu sınıflandırmanın temelinde de hukuki menfaate ilişkin yaklaşımlar yer almaktadır. Kişi özerkliğinin bir yansıması olarak kendi kaderini tayin hakkına sahip olan ilgilinin, rıza gösterip göstermeyeceği saptanmadan; tıbbi müdahalenin kişiye uygulanması mümkün değildir. İlgilinin aydınlatılmış rızasının fiile etkisi, ancak şartları gerçekleşmiş bir tıbbi müdahalenin varlığı durumunda tartışılabilir. Öte yandan tıbbi müdahaleler ile insan üzerinde deney ve deneme fiilleri bakımından da ilgilinin rızası farklılık arz etmektedir. Bazı özel tıbbi müdahaleleri düzenleyen TCK'nın 90, 91, 99, 101 maddelerinde de ilgilinin rızası suçun tanımında yer almaktadır. Suç tipinde ayrıca rızanın yer aldığı durumlarda, ilgilinin rızasının hukuki niteliği tipikliği kaldıran rıza olarak ele alınacaktır. TCK m.26/2 bakımından ilgilinin rızası, gerekçeden de anlaşıldığı üzere- kanun koyucunun takdiri olarak hukuka uygunluk nedeni olarak düzenlenmesi sebebiyle-; tipiklikte yer almamakla birlikte, hukuki menfaatin taşıyıcısının rızası hukuken geçerli kabul edildiği suç tipleri söz konusu ise, hukuka aykırılığı ortadan kaldıran rıza olarak ele alınacaktır. Öte yandan bazı özel tıbbi müdahaleler ile insan üzerinde deney ve deneme fiillerinde, ilgilinin rıza açıklamasının yanında bazı şartlar kanuni olarak aranmaktadır. Bu şartların, düalist hukuki menfaatin yansıması olarak, kanun koyucu tarafından madde metninde düzenlendiği anlaşılmaktadır.