Tedarik zinciri yönetiminde bilgi teknolojileri kullanımının zincir performansına etkisi

Günümüzde işletmeler gelişen teknoloji ile birlikte varlıklarını sürdürebilmek ve değer yaratmak için çaba harcamaktadır. Bu kapsamda en etkili yöntem, işletmelerin mevcut teknolojik gelişmeleri takip ederek kendilerine en uygun uygulamaları seçmesidir. Doğru bilgi teknolojisinin kullanılması işletmelere önemli rekabet avantajı kazandıracak ve tedarik zincirinde performans artışı sağlayacaktır. Bu tez çalışması kapsamında literatür araştırması yapılarak bilgi teknolojileri kullanımının tedarik zinciri içerisinde nasıl bir etki yarattığı ve bu etkiyi bütünsel hale getirebilecek diğer değişkenlerin neler olduğu incelenmiş ve bu değişkenler arası ilişkilerin ortaya konmasıyla bir araştırma modeli oluşturulması amaçlanmıştır. Kullanılacak bilgi teknolojisinin mevcut çevre içerisinde kabul görmesinin oldukça önemli olduğu düşünüldüğü için bu etki değerlendirilirken kurumsal kuram kapsamında eşbiçimlilik olgusu ele alınmıştır. Tedarik zincirinde bilgi teknolojileri kullanımı ve uyumunun zorlayıcı eşbiçimlilik ile açıklanmak istenmesinin literatüre farklı bir bakış açısı getireceği düşünülmüştür. Çalışma kapsamında, literatüre göre TZY performansı üzerinde tekil etkileri ayrı ayrı kanıtlanmış olan partnerlerarası bilgi teknolojisi uyumu, bilgi paylaşımı ve işbirliğine dayalı entegrasyon değişkenleri bütünsel olarak ele alınmıştır. Tedarik zinciri literatüründe henüz yeni yeni incelenmeye başlayan blokzincir teknolojisi de araştırma modeline dahil edilmiştir. Literatürdeki hazır ölçeklerden oluşturulan anket vasıtasıyla Türkiye'deki en büyük 1000 işletme ve tedarikçilerinden oluşan örneklem ile farklı sektörlerden veri toplanmıştır. Anket çalışmasından elde edilen verilerin analizinde hem tüm sektörlere ait verilere, hem de en çok verinin toplandığı savunma sanayine ait verilere ayrı ayrı regresyon analizi yapılmıştır. Sonuç olarak, kurulan hipotezler test edilmiş ve zorlayıcı baskıların partnerlerarası BT uyumu üzerinde; BT kullanımı, blokzincir uygulaması ve partnerlerarası BT uyumunun bilgi paylaşımı üzerinde; bilgi paylaşımının işbirliğine dayalı entegrasyon üzerinde ve son olarak işbirliğine dayalı entegrasyonun TZY performansı üzerinde anlamlı etkileri olduğu belirlenmiştir. Çalışmamızda ayrıca, çoklu regresyona elverişli ilişkiler de bu çerçevede analiz edilmiştir. Savunma sanayi sektörü özelindeki sonuçların genel veri seti sonuçlarıyla büyük ölçüde uyumlu olduğu görülse de, kurulan modeli daha iyi açıkladığı değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, zorlayıcı baskıların tedarik zinciri çerçevesinde anlamlı etkisi olduğu belirlenmiş ve blokzincir uygulamasının özellikle savunma sanayi olmak üzere farklı tedarik zincirlerinde kullanılması gerektiği önerilmiştir.