Tedarik zincirinde risk yönetimi için çok amaçlı matematiksel model önerileri

Son yıllarda firmalar, artan rekabet koşullarına ayak uydurmak ve sürdürülebilirliklerini sağlamak için ürün kalitesini, ürün çeşidini arttırmak, maliyeti düşürmek ve ürün teslimat süresini azaltmak yoluna gitmişlerdir. Bunları yapmak için en başta tedarik zincirinin iyi yönetilmesi gerekmektedir. Tedarik zincirinin yönetiminde de risk yönetimi önemli bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada Tedarik Zinciri Risk Yönetimi (TZRY) için iki aşamadan oluşan entegre bir model önerilmiştir. İlk aşamada, otomotiv sektöründe yer alan uluslararası bir firma için tedarik zinciri risk değerlendirilmesi yapılmıştır. Başlangıç safhası olarak, uygulamanın yapıldığı firmanın en sık karşılaştığı on risk kriteri belirlenmiş ve Pisagor Bulanık Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) yöntemi kullanılarak risk kriterlerinin ağırlıklandırılması yapılmıştır. İkinci safhada ise, ilk safhada elde edilen ağırlıklar Sezgisel Bulanık TOPSIS ve Paksoy ve ark. (2019) yaklaşımına entegre edilmiştir. Bu iki yönteme göre firmanın çalıştığı beş tedarikçinin risk ağırlıkları elde edilmiştir. Çalışmanın ikinci aşamasında, farklı tedarikçiler arasında satın alma miktarlarının mümkün olan en iyi kombinasyonunun yapılması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda toplam maliyet minimizasyonu, tedarikçi risk minimizasyonu ve tedarikçi dağıtım performansı maksimizasyonunu içeren Çok Amaçlı Tamsayılı Doğrusal Programlama (ÇATDP) modeli önerilmiştir. Bu model miktar indirimli, çok ürünlü ve çok tedarikçili olarak modellenmiştir. Ayrıca önerilen bu modeldeki talep ve teslimat süresi kısıtları stokastik parametrelere sahip olabileceği için Şans Kısıtlı ÇATDP modeli olarak yeniden düzenlenmiştir. Önerilen deterministik ve stokastik bu iki model Bulanık ÇATDP, Hedef Programlama ve Bulanık Hedef Programlama yöntemleri kullanılarak GAMS IDE 34/CPLEX paket programında ayrı ayrı çözülmüş ve karşılaştırmalı analizleri yapılmıştır. Elde edilen sonuçlar firmanın amaçları doğrultusunda hangi tedarikçiden, hangi üründen ne miktarda satın alınacağını gösteren bir sipariş planının hazırlamasına yol gösterici olmuştur.