Tefsir mukaddimeleri bağlamında tefsir-kelâm ilişkisi

Tefsirle kelâm ilmi arasındaki ilişkinin mâhiyetini konu edinen bu çalışma, tefsir-kelâm ilişkisi açısından zengin bir içerik sunan Râgıb, Ebü's-Senâ, Âlûsî, Nursî ve İbn Âşûr'un tefsir mukaddimeleri özelinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde her bir mukaddimenin tefsir usûlü açısından detaylı bir analizi yapılarak mukaddimelerin önemi ve alana katkıları gösterilmeye çalışılmıştır. İkinci bölümde ise ilgili mukaddimelerde yer verilen kelâmî problemler konularına göre tasnif edilerek ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise müdevven ilim kavramına ve ilimler arası birlik ve ortaklığın dayandığı temellere değinilerek tefsir-kelâm ilişkisinin mâhiyeti ve boyutları soruşturulmuştur. Araştırmanın sonucunda mukaddimelerde yer verilen kelâmî problemler ve klasik bilim anlayışı çerçevesinde tefsirle kelâm arasındaki ilişkinin varlık (mevzû') , bilgi (mebâdî) ve maksat (mesâil) düzeyinde olduğu tespit edilmiştir. Buna göre öncelikle kelâm ilmi tefsirin ana konusu olan Kur'an'ın, Allah kelâmı oluşunu nazarî düzlemde temellendirerek ona varlık imkânı sunmaktadır. İkinci düzeyde ise kelâm ilmi, tefsirin ihtiyaç duyduğu temel nazarî ve metafizik arkaplanı yani bilgi, ilâhiyat, nübüvvet ve sem'iyâta dair esasları nas ve akıl zemininde belirleyerek tefsir ilmine bilgi ilkelerini vermektedir. Tefsirle kelâm arasındaki ilişkinin üçüncü düzeyini ise ortak maksatlar oluşturmaktadır. Yani tefsir aşamasında Kur'an'ın aslî maksatlarının daha iyi anlaşılması, detaylandırılması ve genişletilmesi için kelâmî birikimden istifade edilmesidir. Tefsirle diğer İslamî ilimler arasında yaşanan kopukluğun giderilmesi, disiplinler arası ilişkilerin artırılması açısından bu nitelikte çalışmaların artarak devam etmesi gerekmektedir.