Tefsir usûlü açısından illet-hikmet merkezli yorumların analizi: Et-Tahrîr ve't-Tenvîr örneği

Araştırmamızın konusu, hükmün konulmasına veya değiştirilmesine sebep olan mana olarak tarif edilen illet kavramı ile hükmün konulmasıyla gerçekleştirilmek istenen maslahat olarak tanımlanan hikmet kavramına yönelik yorumları tefsir disiplini içerisinde et-Tahrîr ve't-Tenvîr tefsiri örneğinde analiz edip değerlendirmeye tabi tutmaktır. Bu amaçla ayetlere getirilen yorumlardan hareketle hem Kur'ân'ın üslûbu ve anlaşılmasıyla ilgili tefsir usûlünün temel konuları hem de hükmi bağlamda ibadet konuları ilgili illet ve hikmetlere dair yorumlar incelenmiştir. Bu inceleme İbn Âşûr'un et-Tahrîr ve't-Tenvîr adlı tefsiri merkeze alınarak yapılmıştır. Çalışmada tefsir ana bilim dalının pratik uygulaması olarak kabul edilen Hz Peygamber'den günümüze kadar yapılan tefsir ve tefsir usûlü çalışmalarında takip edilen yöntemlere riayet etmeye özen gösterdik. Analitik ve bilimsel yöntemleri kullanarak oluşturmaya çalıştığımız algoritmaları bir konsensüs zemininde buluşturmaya çalıştık. Bu konsensüsün şekil ve mana açısından birbiriyle uyumlu hale gelebilmesi için de başlıksal ve maddesel bir simetri yöntemini takip ettik. Bu araştırmada illet ve hikmet kavramlarının tefsir ilmi açısından hangi anlamlarda kullanıldıklarını ve tefsir usûlü konuları ile ibadetlerin illet ve hikmetlerinin neler olduğunu İbn Âşûr'un et-Tahrîr ve't-Tenvîr isimli tefsirinden hareketle tespit ettik. Ulaştığımız sonuca göre Kur'ân'ın anlaşılmasına katkı sunan tefsir usûlü konularının ve Allah'ın kullarına emrettiği ibadetlerin her birisinin bir illet çerçevesinde ve bünyesinde pek çok hikmet barındırdığını müşahade ettik. Anahtar Kelimeler: Tefsir, İbn Âşûr, illet, hikmet.