Tek böbrekli çocuk hastalarda böbrek fonksiyonları ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi

Fonksiyon gören tek böbrekli çocuk hastalar artmış hipertansiyon ve albüminüri nedeni ile ileri yaşamlarında kronik böbrek hasarı açısından risk altındadırlar. Bu araştırmanın amacı fonksiyon gören tek böbrek nedeni ile takipli çocuk hastaların böbrek fonksiyonları ve ilişkili risk faktörlerinin değerlendirilmesi, bu çocuklarda klinik özelliklerin, proteinüri ve hipertansiyon sıklığının incelenmesi, etyolojik nedenlerine göre sınıflanan hasta gruplarının ilişkili komplikasyonların görülme sıklığı açısından değerlendirilmesidir. Çocuk Nefroloji Polikliniğimizde fonksiyon gören tek böbrek nedeni ile izlemi olan hastalar araştırmaya dahil edildi. Hastaların tıbbi kayıtlarından BUN, serum kreatinin, sistatin C, GFH, sistatin C ve kreatinin temelli GFH ve 6 aylık, 1 yaş, 3 yaş, 5 yaşındaki serum kreatinin, sistatin C, GFH düzeyleri değerlendirildi. Hastalar etyolojik nedenlerine göre doğumsal (primer) ve edinilmiş (sekonder) nedenli fonksiyon gören tek böbrek grupları olmak üzere 2 alt grupta incelendi. Araştırmaya dahil edilen hastalar toplamda dört gruba ayrıldı. Primer fonksiyon gören tek böbrek grubu tek taraflı renal agenezi (URA) ve multikistik displastik böbrek (MKDB) hastalarından oluşmakta idi. Sekonder fonksiyon gören tek böbrek grubuna ise ek anomali nedeni ile nonfonksiyonel tek böbrek (12), ek ürolojik anomali - travma nedeni ile nefrektomili tek böbrek (20) hastaları dahil edildi. Çalışmaya dahil edilen 206 hastanın 125'i (%60,7) erkek, 81'i (%39,3) kız; hastaların ortalama yaşı 9,36±5,27 yıl, izlem süresi 56,14±46,52 ay idi. 20 hastada GFH <60 ml/dk/1.73 m2 (%11,5), 25 hastada geniş GFH <60 ml/dk/1.73 m2 (%14,4), 32 hastada (%15,5) hipertansiyon, 22 hastada (%11,5) hiperfiltrasyon, 22 hastada (%10,7) proteinüri, 49 hastada (%23,8) renoprotektif ilaç kullanımı ve 143 hastada (%69,8) kompansantrik hipertrofi, %32,5'inde anemi saptandı. GFH <60 ml/dk/1.73 m2 olan 20 hasta idi, FTB grupları arasındaki fark anlamlı değildi (p=0,344, p=0,561). Renoprotektif ilaç kullanımı ve kompansatuar hipertrofi görülme sıklığının sekonder FTB grubunda daha fazla olduğu görüldü (p<0,05). Tek taraflı renal agenezisi olan hastalar ile Multikistik displastik böbrek hastaları karşılaştırıldığında GFH ve genişletilmiş GFH değerleri arasında istatistiksel olarak farklılık saptanmadı (p>0,05). Renal agenezisi olan hastalarda Multikistik displastik böbreği olan hastalara göre hipertansiyon görülme yüzdesi daha yüksekti (p=0,011). Renal agenezi hastalarının %33,3'ünde ve multikistik displastik böbrek hastalarının %35,7'sinde vezikoüreteral reflü gözlenmiştir. Üreteropelvik darlık renal agenezi hastalarının %16,7'sinde ve MKDB hastalarının ise %28,6'sında tespit edilmiştir. Renal agenezi ve MKDB hastalarının 6 aylıkken, 1 yaş, 3 yaş, 5 yaşındaki tüm zamanlarda kreatinin, GFH ve sistatin C ölçümleri karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadığı belirlenmiştir (p>0,05). Renal hasar olan hastalarda ek ürolojik anomali varlığı, prematürite, İYE öyküsü, hiperürisemi görülme yüzdesinin ve doğum ağırlığı <2500 gr olma yüzdesinin olmayanlara göre istatistiksel olarak daha yüksek olduğu görüldü (p<0,05). Tek değişkenli analizde erkek cinsiyet, primer FTB grubu olma, ek ürolojik anomali varlığı prematüre doğum, İYE öyküsü, hiperürisemi varlığı, doğum ağırlığı <2500 gr olması renal hasar oluşumu ile ilişkili bulunmuştur. Ancak çok değişkenli analizde sadece hiperürisemi ve prematüritenin [OR: 3,026 GA: 1,103-8,303] renal hasar ile ilişkili olduğu görülmüştür. Araştırmada yer alan hastaların ilk beş yıldaki böbrek fonksiyonlarının seyri değerlendirildiğinde 6. ay, 1. yıl ve 5. yıl kreatinin, sistatin c ve GFH değerlerinde istatistiksel olarak anlamalı bir azalma olduğu gözlenmiştir (p<0,001). Hastalar etyolojik nedenlere göre ayrılarak böbrek fonksiyonlarının seyri tekrar değerlendirildiğinde tek taraflı renal agenezi ve multikistik displastik hastalarının kreatinin, GFH ve sistatin C değerlerinde anlamlı bir farklılık saptanmamıştır (tüm p>0.05). Fonksiyon gören tek böbreği olan çocuklarda renal hasar görülme sıklığı yüksektir. Bu hastaların böbrek fonksiyonları erken dönemden başlayarak yıllar içinde bozulmaktadır. Bu çocukların izleminde böbrek koruyucu önlemler alınmalı, yüksek riskli hastalar erişkin dönemde belirlenmelidir. Anahtar Kelimeler: Fonksiyon Gören Tek Böbrek, GFH, Renal Hasar, Sistatin C