Tek yıllık nohut (Cicer sp.) türlerinin kuraklığa dayanıklılık için değerlendirilmesi

Bu çalı manın amacı kuraklık/yüksek sıcaklık stresine dayan ıklı nohut genotiplerini seçmek ve bunun için en uygun seleksiyon kriterini belirlemektir. 377 kültür formu ve 68 tek yıllık yabani nohut formu ( Cicer bijugum, C. chorassanicum, C. cuneatum, C. echinospermum, C. judaicum, C. pinnatifidum, C. reticulatum and C. yamashitae ) olmak üzere toplam 445 nohut genotipi kuraklı ğ ın ve yüksek sıcaklı ğ ın artarak ortaya çıktı ğ ı Antalya' da normal ekim tarihinden 2 ay geç olara k ekilmi tir. Her 10 test genotipi arasına konfirmasyon için kuraklı ğ a hassas (ILC 3279 ve ILC 6817) ve kuraklı ğ a dayanıklı (ICC 4958 ve ICCV 96029) genotipler eki lmi tir. Tüm genotipler kuraklık ve yüksek sıcaklık stresine dayanıklılık i çin gözlenmi tir. De ğ erlendirmeler; iki hasssas genotip öldükten sonra 1 (kuraklık/yüks ek sıcaklı ğ ın etkisi yok)- 9 (tüm bitkiler kuraklık/yüksek sıcaklık) skalasına göre y apılmı tır. Đ ki hassas genotipte ve test genotiplerinin ço ğ unda verim kayıpları % 100'e çıkmı tır. Desi (küçük ve kahve rengi taneli) nohutlar genelde kabulilerden (büyük ve kre m rengi taneli) kuraklı ğ a ve yüksek sıcaklı ğ a daha dayanıklıdır. ACC 316 ve ACC 317 desi nohutl arı tarla ko ullarında kuraklık ve yüksek sıcaklı ğ a (>40°C) dayanıklı olarak seçilmi tir. C. reticulatum ' un 4 ırkı ve C. pinnatifidum kuraklık ve yüksek sıcaklık (41.8 o C) stresine dayanıklı olarak seçilmi tir. Tane a ğ ırlı ğ ı çevresel streslerden en az etkilenen ve en yüksek kalıtım derecesine sahip özellik olmu tur ve erken dönem seleksiyon ıslahında kullanılabi lir. ii Nohutta kuraklık ve yüksek sıcaklı ğ a dayanıklılık ıslahında path ve multivaryete analizleri ilk çiçeklenme gün sayısı ve olgunla ma gün sayısının devamlı kuraklık ve yüksek kuraklık stresinden kaçı ta di ğ er fenolojik özellikler, hasat indeksi, biyolojik verim ve bitkide bakla sayısından önce de ğ erlendirilebilece ğ ini göstermi tir. C. reticulatum kültür formu nohutla melezlenebildi ğ i için kısa süreli ıslah programlarında kullanılabilir. ANAHTAR KEL Đ MELER: Nohut, Cicer arietinum , kuraklı ğ a dayanıklılık, yüksek sıcaklı ğ a dayanıklıl