Teknoloji odaklı küresel vatandaşlık: Yeni bir ölçek geliştirme

Bu doktora tezi, teknoloji odaklı küresel vatandaşlık kavramına yönelik yeni bir ölçek geliştirme çalışmasını ele almaktadır. Süreç, Churchill'in (1979) ölçek geliştirme modeline dayalı sekiz adımda gerçekleştirilmiştir. Her adım, geçerlilik ve güvenilirliği sağlamaya yönelik detaylı analizlerle desteklenmiştir. Teknoloji odaklı küresel vatandaşlık kavramı, literatürdeki ilgili çalışmalar (ör. küresel vatandaşlık, teknoloji kullanımı, küresel farkındalık, teknoloji odaklılık) ve uzman görüşleri doğrultusunda yapılandırılmıştır. Kavramın alt boyutları; teknoloji kullanımı, farklı kültürleri anlama, dijital platformlar ve küreselleşme, sosyal medya kullanımı ve küresel vatandaşlık değerleri olarak belirlenmiştir. Literatürde yer alan mevcut ölçekler, teorik çerçeve ve uzman görüşleri dikkate alınarak, başlangıçta 27 maddelik bir ifade havuzu oluşturulmuştur. Maddeler, Likert tipi ölçek formatında hazırlanmış olup her bir madde, ölçülmek istenen yapıların farklı yönlerini kapsamayı hedeflemiştir. Uzman görüşleri doğrultusunda şekillendirilen ölçek, 22 madde ile pilot örneklem grubuna uygulanmıştır. Pilot uygulama verileri üzerinden yapılan analizler sonucunda Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile faktör yükü 0.60'ın altında olan 2 madde ölçekten çıkarılmıştır. Bu analizler sonucunda, ölçek 20 maddeye indirgenmiştir. Sadeleştirme yapılan ölçek, Türkiye genelinde eylemli turist rehberi 408 kişilik bir nihai örneklem üzerinde uygulanmıştır. Ölçeğin faktör analizine uygunluğunu belirleyebilmek için KMO testi ve Bartlett's Küresellik testi uygulanmıştır. Bununla birlikte CR ve AVE değerleri de analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, veri setinin faktör analizi için uygun olduğunu göstermiştir. AFA sonucunda ölçek, toplam varyansın %81,92'sini açıklayan beş faktörlü (teknoloji kullanımı, farklı kültürleri anlama, dijital platformlar ve küreselleşme, sosyal medya kullanımı, küresel vatandaşlık) bir yapı ortaya koymuştur. Doğrulayıcı Faktör Analiz bulgularına ait uyum indeksleri, ölçeğin ölçüm modelinin güçlü bir yapıya sahip olduğunu ve geçerli olduğunu göstermiştir. Teknoloji Odaklı Küresel Vatandaşlık (TOKV) ölçeğinin geçerliliği, nomolojik ve yordayıcı geçerlilik kapsamında test edilmiştir. Bu kapsamda ölçeğin Kültürlerarası Farkındalık (KFO) değişkeni ile olan ilişkisi incelenmiştir. TOKV ile KFO arasında pozitif ve anlamlı bir korelasyon ilişkisi bulunmuştur. TOKV düzeyinin KFO düzeyleri üzerindeki etkisi yapısal eşitlik modelleme (SEM) yöntemiyle analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, TOKV'nin KFO üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkisi olduğunu ve modele ait iyi uyum indeksleri ile ortaya koymuştur.