Temettüat defterleri'ne göre Turhal kazası'nın sosyo-ekonomik yapısı (1844-1845)

Osmanlı Devleti, XIX. yüzyıl başlarında giriştiği yenileşme faaliyetlerine mali kaynak arama gayreti içerisine girmiştir. Ekonomik potansiyelini tam olarak belirleyerek mali alanda yeni düzenlemeler yapmak istemiştir. Bu çerçevede atılan ilk adım vergi sisteminin büyük ölçüde değiştirilmesi olmuştur. İltizam sistemi, öşür, cizye gibi birkaç verginin dışında kalan tüm vergiler kaldırılmıştır. Vergi adaletinin sağlanması esas alınarak herkesten ödeme gücü oranında alınacak olan yeni bir vergi getirilmiştir. Verginin belirlenmesi için evvela gelir oluşturabilecek vergi dışı potansiyelin dahi tespit edilerek kayıt altına alınması gerekmiştir. Bunun için görevlendirilen kişiler, ülke genelinde hane reislerinin emlak, arazi, hayvan gibi taşınır ve taşınmaz mallarını, varsa mesleki kazançlarını tahrir ederek defterlere kayıtlarını tutmuşlardır. Bu defterlere Temettüat defterleri denilmektedir. Bulunduğu bölgeye ait sosyal ve ekonomik açıdan değerli bilgiler içeren bu defterler Osmanlı tarihi, özellikle yerel tarih araştırmalarında önem arz etmektedir. Bu çalışmada Temettüat sayımlarının yapıldığı yerlerden biri olan Sivas vilayetine bağlı Turhal kazasının 1844-1845 yıllarına ait defterlerinden istifade ederek nüfus yapısı, din, etnik çeşitlilik, hane ve şahıs adları, lakapları, meslekler, arazi ve ürün çeşitliliği, hayvan türleri, yapılan ortaklıklar, kişilerin vakıflar içerisindeki rolleri değerlendirilerek bölgenin sosyal ve ekonomik yapısına dair yeni bulgular ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışma bölgenin yerel tarih çalışmalarında Turhal'ın şehir tarihine katkı sağlamayı amaçlamaktadır.