Essays on preferences, incentives and gender

Bu doktora tezi birbirinden bağımsız üç farklı bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm, Prof. Dr. Şule Alan ve Prof. Dr. Seda Ertaç ile yapılmış ortak bir çalışmadır. İkinci Bölüm, Prof. Seda Ertaç ve Prof. Mehmet Yiğit Gürdal ile yapılmış ortak bir çalışmadır. Birinci bölüm, geniş bir örneklem üzerinden ilkokul çocuklarında kopya çekme davranışını yaratıcılık testi bağlamında, performansa dayalı finansal teşviğin olduğu ve olmadığı durumlarda incelemektedir. Araştırmada kullanılan örneklem, ortalama yaşı 8 olan 720 ilkokul öğrencisin\-den toplanmıştır ve kopya çekme davranışı ile ilişkili olabilecek risk ve zaman tercihleri, IQ, cinsiyet, ve ailenin karakteristik özellikleri gibi zengin bir değişken kümesine sahiptir. Daha yüksek IQ'ya ve daha yüksek sosyoekonomik statüye sahip çocukların kopya çekme davranışı olasılığının daha yüksek olduğu gözlemlenmiştir. Performansa dayalı teşvikler kopya çekme davranışını arttırmamıştır. Bu bulgulara ek olarak, diğerkamlık ve kopya çekme davranışı arasında ilginç bir ilişki tespit edilmiştir. Diğerkam öğrenciler, teşviklerin olduğu durumda istatistiksel olarak anlamlı bir ölçüde daha az kopya çekmektedirler. İkinci bölüm, lider olmaya gönüllülüğünün bir belirleyicisi olarak karar otonomisine ve başkaları adına karar vermeye gönüllülüğü deneysel olarak araştırmaktadır. Deneyde iki kişilik gruplar oluşturulmuş ve gruptaki bir kişiye her iki kişi adına da karar verme görevi atanmıştır. Farklı deney koşullarına göre gruptaki her kişi bu durumu değiştirmeye gönüllülüğünü belirtebilmektedir. Eğer bir kişinin kendi adına karar verebilmek için ödediği miktar pozitif (negatif) ise bu karar otonomisine (delegasyonuna) olan talep olarak yorumlanmaktadır. Öte yandan eğer bir kişinin başkası adına karar vermekten kaçınmak için ödemeye gönüllü olduğu miktar pozitif (negatif) ise bu sorumluluktan kaçınma isteği (otorite talebi) olarak yorumlanmaktadır. Sonuçlar göstermektedir ki, ortalamada kişiler kendi kararlarını kendileri vermek için pozitif miktarlarda para ödemeye, ve başkaları adına karar vermek için pozitif fakat daha az miktarda fırsat maliyetine girmeye razı olmaktadırlar. Bazı bireysel ve bağlamsal özellikler belirleyici unsur olarak öne çıkmaktadır. (1) Erkeklerin, kadınlara göre, aynı anda otonomi ve otorite talep etme olasılığı daha yüksektir. (2) Diğerkamlık özelliğine sahip kişiler, riskli yatırımın kaybettirme olasılığı yüksek olduğu durumda diğerleri adına karar vermekten kaçınmak için ödeme yapmaya daha meyillidir. Kişilerin kendileri ve başkaları için verdikleri kararlar arasındaki farklar incelendiğinde, diğerkam kişilerin karar verici rolünde diğerleri için daha "tedbirli" kararlar aldıkları gözlenmiştir. Sonuçlar, gruplar içinde karar verme otoritesinin paylaştırılması ve liderlik gibi konuların anlaşılmasına katkı sağlamaktadır. Üçüncü bölüm, kişilerin bilişsel zeka, bilişsel empati, ve yaratıcılık gerektiren performans testlerinde kazançlarını başkalarının performanslarına bağlama gönüllülüğünü özel kurumlardaki beyaz yakalı çalışanlar üzerinde yapılan bir saha deneyi kullanarak incelemektedir. Kişiler üç bilişsel efor testini finansal teşvik olmadan uyguladıktan sonra her bir test için kazançlarını aynı departmanda çalıştıkları iş arkadaşlarından kimin performansına bağlamak istediklerini seçmekte, ve seçtikleri kişilerin performanslarına göre parça-başı olarak bir ödeme almaktadırlar. (1) Bilişsel zeka testinde performans açısından bir cinsiyet farklı olmamasına rağmen, erkekler bu testte kadınlardan daha fazla sayıda adaylık kazanmıştır. (2) Kadınların bilişsel empatisi erkeklerden daha yüksektir ve bu test için erkeklerden daha fazla sayıda adaylık almışlardır. (3) Yetenek, yaş ve eğitim düzeyi, kişilerin aldığı adaylık sayısında belirleyici unsurlardır. Diğerlerinden daha yetenekli, yaşlı ve daha yüksek eğitim seviyesine sahip kişiler daha fazla daha fazla sayıda adaylığa sahiplerdir. (4) Bilişsel zeka ve yaratıcılık gerektiren testlerde, erkeklerin kazançlarını erkeklerin performanslarına bağlama olasılığı daha yüksektir. (5) Kazançlarda cinsiyet farklı olmamasına rağmen, bilişsel empati testinde kazançlarını erkeklerin performansına bağlayan kişiler daha az kazanmıştır. (6) Kadınlar bilişsel empati ve bilişsel zeka gerektiren testlerde, herkesin kazancını oturumdaki en yüksek performanslı kişiye bağladığı varsayılan optimal duruma göre, adaylıklar arasında yetersiz miktarda temsil edilmektedir. Sonuçlar şirket ve departmandaki kişi sayısı, şirket ve departmandaki erkek oranı ve kişiler arasındaki arkadaşlık bağlarının kontrol edildiği durumlarda istatistiksel olarak anlamlı kalmaktadır.