Terekeler ışığında Kastamonu'da sosyo-ekonomik yapı ve maddî kültür (1750-1890)

Çalışma, 18. yüzyıl ortalarından 19. yüzyıl sonlarına uzanan bir süreçte, merkez-taşra ilişkilerinin yeniden şekillendiği, savaş, kıtlık ve salgınların iktisadi ve içtimaî buhranlara yol açtığı, dönüşüm ve kırılmaların yaşandığı dinamik bir zaman dilimini kapsamaktadır. Ele alınan 140 yıllık dönemdeki Kastamonu merkez kazası ve ona bağlı yerleşim birimlerine ait terekelerin yaklaşık %90'ı sistemli olarak incelenerek, 5.535 kayıt ekseninde toplumun sosyo-ekonomik yapısı ile maddî kültüründeki değişim ve süreklilikler, dönemsel bazda çok yönlü bir perspektifle ele alınmıştır. Terekelerin imkân ve sınırlılıkları, örneklem üzerinden farklı kaynaklarla karşılaştırılarak, her bir çıktının temsil düzeyi ve tarihsel gerçekliği sorgulanmıştır. Bu çerçevede, aile ve toplum yapısı din, cinsiyet, servet ve yerleşim türü gibi değişkenler üzerinden incelenmiştir. Kölelik olgusu, köle sahipliği ve âzatlılara ait terekeler bağlamında ele alınmıştır. Servet düzeyleri, bileşenleri, yeniden dağılımı ve servet eşitsizliği üzerinde durulmuş, alacak-borç yapısı ve borca batık terekeler de ayrıca ele alınarak dönemin ekonomik dalgalanmalarıyla birlikte değerlendirilmiştir. Ayrıca, terekelerde yer alan maddî kültür unsurlarının çeşitliliği, yaygınlık ve nadirlik durumları üzerinden süreklilik ve değişimler analiz edilmiştir. Nihayetinde, incelenen dönemin demografi, servet ve maddî kültür temelinde topluma yansıyan somut gerçeklikleri çok yönlü ele alınarak, Kastamonu özelinde yerel dinamiklerin makro ölçekteki eğilimlerle ilişkisi bağlamında; 1820– 1840'lar demografik gelişmeler açısından, 1830–1850'ler iktisadi dönüşümler bakımından ve 1850– 1860'lar maddî kültür unsurları yönünden, birbiriyle bağlantılı kritik eşikler olarak tespit edilmiştir.