The changing dynamics of surveillance: Surveillance in the age of artificial intelligence

Gözetim, insanlık tarihi boyunca var olan bir denetim türüdür. Modern devletlerin kurulmasıyla birlikte gözetim pratikleri değişmiş ve günlük yaşam gelişen teknolojilerle daha kolay izlenir hale gelmiştir. Zamanla gözetim faaliyetleri çeşitlenmiş ve enformatik devrimi ile birlikte zirve yapmıştır. Bu nedenle, günümüz toplumları gözetim toplumları olarak adlandırılmakta ve artan gözetim faaliyetlerine dikkat çekilmektedir ve panoptikon kavramı da karşımıza çıkmaktadır. "Panoptikon" kavramı, Michel Foucault'nun tanımladığı bir kontrol ve gözetim modeline dayanmaktadır. Jeremy Bentham tarafından geliştirilen bu hapishane tasarımı, merkezdeki bir gözetleme kulesinden mahkumların sürekli izlenmesini mümkün kılar. Mahkumların izlenip izlenmediğini bilememesi, otokontrol geliştirmelerine yol açar. Foucault, panoptikon modelini modern toplumlardaki disiplin mekanizmalarını açıklamak ve gözetimin bireylerin davranışlarını nasıl şekillendirdiğini vurgulamak için kullanır. Günümüzde panoptikon, dijital gözetim araçları ve teknolojileri çerçevesinde ele alınmaktadır. Sosyal medya, akıllı cihazlar ve internet, bireyleri sürekli veri toplama ve analiz süreçlerine maruz bırakmakta; bu durum, bireylerin izlendiklerini bilerek hareket etmelerine ve belirli normlara uymalarına neden olmaktadır. Ayrıca, devlet ve özel sektör tarafından kullanılan büyük veri analiz araçları, bireylerin kontrol edilmesi ve yönlendirilmesi potansiyelini taşımaktadır. İlaveten, gözetim sadece yukarıdan aşağı bir süreç değil, bireylerin birbirini izlediği yatay bir süreç haline de gelmiştir. Bu bağlamda çalışmada panoptikon, dijital panoptikon gibi kavramlar incelenirken, aynı zamanda yapay zekâ çağında gözetim faktörü ve panoptikon kavramının panoptikon 3.0'a evrilme süreci olan günümüzde, yapay zekanın gözetimde hangi çeşitlerde, alanlarda veya buluşlarda kullanıldığının açıklanması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda birinci bölümde gözetim kavramı alt boyutlarıyla birlikte, ikinci bölümde panoptikon kavramı, üçüncü bölümde ise yapay zekâ ve gözetim kavramının yapay zekâ ile birlikte değişimi üzerinde durulmuş ve çalışma sonlandırılmıştır. Çalışmada aynı zamanda geçmişten bu yana gözetim kavramının dinamik değişim sürecinin incelenmesi de sağlanmış ve "Panoptikon 3.0" kavramına ilişkin bir model önerisi de sunulmuştur.