Tip 2 diyabet tanısı almış yetişkin bireylerin fonksiyonel besinlere yönelik bilgi düzeyleri, yaklaşımları, tutumları ve tüketim durumlarının değerlendirilmesi

Bu çalışma, tip 2 diyabet tanısı almış bireylerin fonksiyonel besinlere yönelik bilgi düzeylerini, bu besinlere karşı tutum ve yaklaşımlarını, tüketim durumlarını ve bunlarla ilişkili değişkenleri değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Ayrıca bireylerin fonksiyonel besinlere yönelik tutumlarının ve tüketim sıklıklarının, diyabet öz-etkililik düzeyleriyle olan ilişkileri de araştırılmıştır. Araştırma, tanımlayıcı ve analitik bir kesitsel çalışma olup, 2024-2025 yılları arasında özel bir hastanenin endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları polikliniğine başvuran, tip 2 diyabet tanısı almış 110 yetişkin birey (53 kadın, 57 erkek) ile gerçekleştirilmiştir. Veriler, sosyodemografik bilgi formu, Fonksiyonel Besin Tutum Ölçeği (FBTÖ), Diyabet Öz-Etkililik Ölçeği (DÖEÖ), besin ve fonksiyonel besin tüketim sıklığı anketi aracılığıyla yüz yüze görüşmelerle toplanmıştır. Ayrıca bireylerin günlük enerji, makro ve mikro besin ögesi alımları ile fonksiyonel bileşen tüketimleri değerlendirilmiş; antropometrik ölçümleri (vücut ağırlığı, bel çevresi, boyun çevresi vb.) ve biyokimyasal (HbA1c, açlık ve tokluk kan glukozu) parametreleri de analiz edilmiştir. Araştırma bulgularına göre, bireylerin yaş ortalaması 62.66±12.26 yıl; beden kütle indeksi kadınlarda 31.06±5.70 kg/m², erkeklerde 30.80±4.50 kg/m² olarak hesaplanmıştır. Katılımcıların DÖEÖ toplam puan ortalaması 52.82±10.47'dir. Analiz sonuçlarına göre, DÖEÖ ile erkeklerde sarımsak (r=-0.312, p<0.05), lahana (r=0.272, p<0.05), elma (r=0.291, p<0.05) ve probiyotik gıdalar (r=0.283, p<0.05) tüketimi incelendiğinde sarımsak hariç, diğer besinlerin tüketimi arttıkça DÖEÖ puanı da artmıştır. Kadınlarda ise yaban mersini (r=0.322, p<0.05), çörek otu (r=0.372, p<0.05) ve probiyotik gıdalar (r=0.301, p<0.05) tüketimi arttıkça DÖEÖ puanı artmıştır. Katılımcıların FBTÖ puanı ortalaması 76.68±4.90'dır. Çalışmaya katılan erkeklerin BKİ değeri arttıkça FBTÖ puanının azaldığı saptanmıştır (r=-0.288, p<0.05). Analiz sonuçlarına göre, FBTÖ ile erkeklerde brokoli (r=0.366, p<0.05), ahududu (r=0.302, p<0.05), elma (r=0.287, p<0.05), chia tohumu (r=0.296, p<0.05) ve badem, ceviz, fındık (r=0.409, p<0.05) tüketimi incelendiğinde bu besinlerin tüketimi arttıkça FBTÖ puanlarının arttığı; kadınlarda ise brokoli (r=0.343, p<0.05), elma (r=0.387, p<0.05), zerdeçal (r=0.341, p<0.05) ve elma sirkesi (r=0.265, p<0.05) tüketimi arttıkça FBTÖ puanlarının arttığı saptanmıştır. Araştırmaya katılan erkeklerin, FBTÖ puanı ile A vitamini (r=0.310, p<0.05), C vitamini (r=0.395, p<0.05), B1 vitamini (r=0.351, p<0.05), B6 vitamini (r=0.283, p<0.05), toplam folat (r=0.406, p<0.05), magnezyum (r=0.377, p<0.05), fosfor (r=0.290, p<0.05), demir (r=0.286, p<0.05) ve karoten (r=0.333, p<0.05) alımları incelendiğinde, FBTÖ puanları arttıkça bu mikro besinlerin alımlarının da arttığı saptanmıştır. Kadınlarda ise FBTÖ puanı arttıkça, E vitamini (r=0.294, p<0.05) alımının da arttığı saptanmıştır. Katılımcıların FBTÖ "fayda" (β=0.582; t=2.124; p<0.05) ve "gereklilik" (β=0.969; t=2.623; p<0.05) alt faktör puanlarının, DÖEÖ toplam puanları üzerine anlamlı etkisi olduğu bulunmuştur. FBTÖ'nün "Fayda" ve "Gereklilik" alt faktör puanları arttıkça DÖEÖ toplam puanlarında artma olduğu saptanmıştır. Sonuç olarak bu çalışmada fonksiyonel ve probiyotik besinlerin tüketimi ile diyabet öz etkililiği arasında pozitif yönde ilişkiler bulunmuş olup tip 2 diyabetli bireylerin diyet tedavisinde fonksiyonel ve probiyotik besinlerin eklenmesi önerilmektedir. Bu sayede bireylerin diyabet yönetiminin kolaylaşacağı ve genel sağlık durumlarının olumlu yönde etkilenmesi beklenmektedir.