Tipik gelişim gösteren çocukların özel gereksinimli akranlarına yönelik prososyal davranışları ve akranlarını kabul düzeyleri ile akran zorbalığı arasındaki ilişkinin incelenmesi

Bu araştırmada tipik gelişim gösteren çocukların özel gereksinimli akranlarına yönelik prososyal davranışları ile çocukların akranlarına yönelik zorbalık davranışları arasındaki ilişkide akran kabulünün aracı rolünün incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada tarama modellerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Konya ilinde MEB'e bağlı bağımsız okul öncesi kurumuna ve anasınıflarına devam eden ve sınıfında kaynaştırma öğrencisi bulunan 5-6 yaş grubundaki 260 çocuk oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri Özel Gereksinimli Çocuğa Karşı Prososyal Davranış Ölçeği, Okul Öncesi Kabul Ölçeği-Yenilenmiş Formu, Zorba ve Kurban Çocuk Davranışlarını Değerlendirme Formu ve Kişisel Bilgi Formu kullanılarak toplanmıştır. Araştırmada test edilen modelin aracılık etkisinin belirlenmesinde Pearson korelasyon analizi ve bootstrap yöntemini esas alan regresyon analizi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda tipik gelişim gösteren çocukların özel gereksinimli akranlarına yönelik prososyal davranışları ile akranlarını kabul etme düzeyleri arasında pozitif yönlü istatistiksel olarak yordayıcılığının olduğu, prososyal davranışlar ile zorba çocuk davranışları ve pasif zorba çocuk davranışları arasında negatif yönlü, istatistiksel olarak yordayıcılığının olduğu ve okul öncesi dönem çocuklarının özel gereksinimli akranlarını kabul etme düzeyleri ile zorba çocuk davranışları ve pasif zorba çocuk davranışları arasında negatif yönlü, istatistiksel olarak yordayıcılığının olduğu bulunmuştur. Araştırmada tipik gelişim gösteren çocukların özel gereksinimli akranlarına yönelik akran kabul düzeyleri çocukların yaş, cinsiyet, doğum sırası, ailedeki çocuk sayısı ve okul öncesi eğitime devam süresi değişkenleri açısından incelenmiş ve yaş değişkeni açısından zorba ve kurban çocuk davranışlarını değerlendirme formunun zorba çocuk davranışları alt boyutunda anlamlı düzeyde farklılaşma saptanmaz iken, pasif zorba çocuk davranışları alt boyutunda anlamlı düzeyde farklılaşma saptanmış, cinsiyet değişkeni açısından akran kabul düzeyleri açısından anlamlı düzeyde bir farklılaşma saptanmaz iken; özel gereksinimli çocuğa karşı prososyal davranış ölçeği puan ortalamaları açısından anlamlı düzeyde farklılık saptanmış, zorba ve kurban çocuk davranışlarını değerlendirme formunun pasif zorba çocuk davranışları alt boyutunda anlamlı düzeyde farklılaşma saptanmamış; zorba çocuk davranışları alt boyutunda istatistiksel açıdan anlamlı düzeyde farklılık saptanmıştır. Son olarak araştırmada tipik gelişim gösteren çocukların özel gereksinimli akranlarına yönelik prososyal davranışları ile çocukların akranlarına yönelik zorbalık davranışları arasındaki ilişkide akran kabulünün aracı rolünün bulunduğu, yani prososyal davranışların akran kabulünün artmasına sebep olduğu ve bu artış sebebi ile çocukların zorbalık davranışlarının azaldığı sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar kelimeler: Akran kabulü; akran zorbalığı; okul öncesi dönem; özel gereksinimli çocuklar; prososyal davranışlar.