Tokat devlet hastanesinde karşılaşılan iş kazalarının değerlendirilmesi

Amaç: Hastane ortamında gerçekleşen iş kazaları her yıl birçok insanın sağlığını tehlikeye atmakta, yaralanmalara ve hatta ölümlere neden olmaktadır. Bu durum maddi açıdan da büyük kayıplara yol açmaktadır. Sağlık çalışanları, sağlık sektöründe çalışırken çeşitli risklere maruz kalmaktadır. Bu çalışma, Tokat Devlet Hastanesindeki sağlık çalışanlarının son beş yılda yaşadığı iş kazalarını incelemek amacıyla yapılmıştır. Yöntem: Bu araştırma Tokat Devlet Hastanesinde çalışan personellerin 2018-2022 yıllarında 253 sağlık çalışanının geçirdikleri iş kazalarını retrospektif olarak değerlendirebilmek için yapılan tanımlayıcı, kesitsel tipte bir araştırmadır. Verilerin toplanması amacıyla Tokat Devlet Hastanesinde iş kazası olduğunda rutin olarak kullanılmakta olan Kaza – Olay Bildirim Formu, Kan ve Vücut Sıvılarının Sıçramasına Maruz Kalan Çalışan Bildirim Formu, Kök Neden Analizi Formu ve Kesici – Delici Alet Yaralanmaları Bildirim Formlarındaki sorulardan yararlanılarak oluşturulan anket formu kullanılmıştır. Hastane kayıtlarında yer alan daha önce iş kazası geçiren çalışanlara ait bu formlar retrospektif olarak incelenerek çalışmada kullanılması planlanan veriler anket formuna aktarılmıştır. İş kazası geçirmiş olan bireylerin demografik ve iş ile ilgili bulgularına dair frekans dağılımları sayı, yüzde, minimum, maksimum, ortalama ve standart sapma gibi tanımlayıcı istatistiklerle gösterilmiştir. Gruplararası karşılaştırmalarda Ki kare testi kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmiştir. Araştırmada elde edilen veriler bilgisayar ortamında SPSS v27.0 istatiksel paket programı ile değerlendirilmiştir. Bulgular: Araştırmada 2018 – 2022 yıllarında toplam 253 adet iş kazası bildirim formu incelenmiştir. Bildirim yapan 253 sağlık çalışanının %68.8'inin kadın %31.2'sinin erkek; yaş ortalamasının 34.22 ±10.07 olduğu belirlenmiştir. İş kazası bildirimi yapanların %21.7'si ilköğretim, %16.2'si lise, %21'i önlisans, %41.1'i lisans ve üzerinde eğitime sahiptir. İş kazaları meslek gruplarına göre %43.1'inin hemşire/ebe, %28.1'nin yardımcı hizmetler (temizlik personeli, güvenlik görevlisi, hasta taşıma ve yönlendirme, tıbbi atık personeli, klinik destek personeli), %13'ünün sağlık teknikerleri (paramedik, acil tıp teknisyeni, anestezi teknikerleri, sağlık memuru, eczane teknikeri, radyoloji teknikeri, laboratuvar teknikeri, ameliyathane teknikeri),%7.9'unun stajyer, %4.7'sinin doktor ve %3.2'sinin diğer (idari personel, atölye personeli, bilgisayar işletmeni, tıbbi sekreter, şoför) meslek gruplarından olduğu belirlenmiştir. İş kazası yaşayanların %19'unun mesleki çalışma süresi bir yıl ve/veya altında, %20.5'inin bir-dört yıl, %17.8'inin beş-dokuz yıl ve %42.7'sinin on yıl ve üzerindedir. İş kazalarının %36'sı dahili-cerrahi servislerde, %18.6'sı acil serviste, %14,6'sı yoğun bakımlarda, %10.3'ü polikliniklerde, %7.5'i ameliyathanelerde, %4'ü hastane bahçesinde, %3.1'i laboratuvarda ve %5.9'u diğer (yolda, UMKE eğitim alanı, hasta evinde, atölye, eczane, ambulans, lokal odası, hastane koridorunda, çamaşırhane, morg, hastane merdivenlerinde) yerlerde meydana gelmiştir. İş kazalarının %66.8'i kesici-delici alet yaralanması, %16.2'si kayma/düşme/çarpma, %4.7'si kan-vücut sıvısı bulaşı ve %12.3'ü diğer (fiziksel ve sözlü şiddete maruz kalma, trafik kazası, kimsayal mazruziyet, yangın söndürme tüpü patlaması) iş kazalarından oluşmaktadır. 253 iş kazasının 184'ünde(%72.7) yaralanmaya sebep olan bir alet ile iş kazası ortaya çıkmıştır. Bu aletler incelendiğinde. %49.5'inin enjektör ucu, %17.9'unun intraket, %12'sinin lanset, %8.1'i nin cerrahi alet, %6'sı demir ve %6.5'i diğer (pencere, kapı, cam, ampul, tekerlekli sandalye) olarak aletlerin kullanımından kaynaklandığı bulunmuştur. 253 iş kazasının 243'ünde yaralanmaya maruz kalınan vücut bölgesi olduğu görülmekte ve bunlar; %41.6 sol el, %30.9 sağ el, %7 baş, %6.2 kol, %4.9 bacak, %4.1 ayak, %3.7 göz ve %1.6 diğer (bel, sırt,) organlarda yaralanmaya sebebiyet verdiği saptanmıştır. İş kazalarının %15.4'ü 2018 yılında, %19.4'ü 2019 yılında, %22.9'u 2020 yılında, %18.6'sı 2021 yılında, %23.7'si 2022 yılında meydana gelmiştir. İş kazalarının%8.3'ü Ocak, %10.7'si Şubat, %7.1'i Mart, %7.9'u Nisan, %5.1'i Mayıs, %8.3'ü Haziran, %7.5'i Temmuz, %9.9'u Ağustos, %7.5'i Eylül, %10.3'ü Ekim, %7.9'u Kasım , %9.5'i Aralık aylarında gerçekleşmiştir. İş kazalarının %62.8'i 08:00-16:00 saatleri arasıında, %26.5'i 16-24 saatleri arasında, %10.7'si 24-08 saatleri arasıında oluşmuştur. Sonuç: İş kazası bildirimi yapan formların geriyedönük incelenmesi sonucunda en fazla iş kazası yaşayanların kadınlar, ilköğretim mezunları, hemşire/ebe meslek grubunda çalışanlar ve mesleki deneyimi 10 yıl ve üzerinde olanlar şeklinde olduğu saptanmıştır. En fazla iş kazası servislerde gerçekleşmekte olup, sıklıkla kesici-delici alet yaralanması yaşanmakta ve enjektör ucundan kaynaklanmaktadır. İş kazaları sonucunda en fazla yaralanan organ ellerdir. Yıllara ve aylara göre iş kazası gerçekleşme oranı değişmekle birlikte büyük bir çoğunluğu 08:00-16:00 saatleri arasında meydana gelmektedir