Toplam etkinlik ve veri zarflama analizi üzerine karşılaştırmalı yaklaşımlar ve bir uygulama

142 ÖZET Etkinliğin ve verimliliğin güncelliğini yitirmeyen sorunların başında gelmesi, bunların ölçülmesi alanında gelişmeler yaşanmasına neden olmuş ve bu konuda birçok çalışma yapılmıştır. Veri zarflama analizi kullanılan etkinlik ölçüm yöntemlerinden biridir. VZA'nın diğer bazı etkinlik ölçüm yöntemlerine göre daha olumlu görünen yönler içermesi ve yapılan çalışmalardan olumlu sonuçlar alınması, bu yöntemin tüm uygulamalarda başarılı sonuçlar vereceğinin garantisi değildir. Yapılan incelemeler sonucunda VZA tekniğinin uygulanmasında dikkat edilmesi gereken bazı noktalar olduğu tespit edilmiştir. Veri zarflama analizi uygulamalarında girdi ve çıktı değişkenlerinin belirlenmesi, karar birimlerinden oluşan gözlem kümesinin seçilmesi kilit noktalardır. Etkili yorumların yapılabilmesi ve Veri zarflama analizi'nin sonuçlarının yöneticiler ve diğer birimler tarafından kabul görmesi açısından, girdi-çıktı değişkenlerinin ve karar birimlerinin seçimi ve sayısı son derece önemlidir. Hiç kuşkusuz, üretim sürecini iyi bir şekilde simgelemeyen bir girdi- çıktı modeli sonucu elde edilecek etkinlik ölçütleri de son derece sağlıksız olacaktır. Etkinlik ölçümünde, üretim biriminin neyi ölçmeyi hedeflediğinin ortaya açıkça konması gerekir. VZA uygulamalarında da amaçların açıkça belirtilmesiyle uygun VZA modeli seçilerek etkinlik ölçümü yapılmalıdır. Aksi taktirde, yanlış model seçimiyle ulaşılan sonuçlar da farklılaşacak, belki de etkinlik ölçümü doğru sonuçları vermeyecektir. İncelenen bazı VZA çalışmalarında tek dönemlik ölçümlerin yapıldığı ve sonuçların bu ölçümlere paralel olarak eksik yorumlandığı tespit edilmiştir. Potansiyel iyileştirme sürecinde karşılaşılan teorik eksiklikler ve VZA modellerinin çözümünde girdi - çıktı değişkenlerine atanan ağırlıkların seçimindeki serbestlik dikkati çeken diğer noktalardır. Ayrıca VZA143 modelerinin çözümü aşamasında farklı yazılım programlarıyla kullanıldığında farklı sonuçlara ulaşılabileceği görülmüştür. Bu eksikliklerin belirlenmesiyle beraber VZA'nın uygulandığı çalışmalarda, karar vericinin amaçları doğrultusunda VZA modelleri üzerinde yapabileceği değişiklikler ile sonuçları yönlendirilebileceği tespit edilmiştir. Bu araştırmanın temel amacı, VZA tekniğinin uygulanmasında dikkat edilmesi gereken bu noktaların ayrıntılarıyla incelenmesi ve finans sektörünün kalbi olan bankacılık sisteminde yapılacak bir uygulama ile doğruluğunun ispatlanmasıdır. Bu nedenle çalışmanın son bölümünde, daha önce incelenen VZA literatürü içinde yer alan çalışmaların uygulama bölümlerinde tespit edilen farklılaşmaların nedenleri ve bunların sonuçları nasıl etkilediği, Türkiye Bankacılık Sektörü içinde yer alan ticaret bankalarının bilançolarından elde edilen değişkenler kullanılarak gösterilmeye çalışılmıştır.