Toplu konut yerleşimlerinde açık alanların mekânsal ve davranışsal boyutlarda değerlendirilmesi: Amsterdam ve Kopenhag durum incelemeleri

Kitlesel konut üretimi ihtiyacının karşılanmasına yönelik büyük ölçekli konut yerleşimleri açık mekân örgütlenmeleri açısından önemli potansiyeller taşımaktadır. Toplu barınma kültürü temelinde gelişen örgütlenme kentsel yaşantıyı ve toplumsal ilişkiler bütününü doğrudan biçimlendirmektedir. Çalışma; 20. yüzyılın ikinci yarısında barınma işlevinin gerçekleştiği başlıca alanlar olan toplu konut yerleşimlerindeki açık alanlara odaklanmaktadır. Amaçlanan açık alanların toplu konut yerleşimlerindeki fiziksel ve sosyal örüntüler üzerindeki etkilerini anlamaya çalışmaktır. Bu kapsamda, çalışma mekânsal ve davranışsal boyutlarda incelemeler gerçekleştirerek elde edilen kuramsal veriyi alan çalışması üzerinden değerlendirmeyi hedeflemiştir. Toplu konut yerleşimleri çalışma kapsamında kentsel doku ile birlikte örgütlenen barınma biçimleri olarak ele alınmaktadır. Açık alanlar; toplu konut üretimindeki temel hedefin konut birimlerinin tekil üretimlerinin ötesinde bu birimlerin bir araya geliş biçimlerinin tasarımı olduğu göz önünde bulundurularak değerlendirilmiştir. Bu bağlamda, açık alanlar kentsel yaşantının ve toplumsal ilişkilerin gelişeceği bir platform olarak ele alınmıştır. Çalışmanın ana kurgusu insan-çevre ve insan-insan etkileşimleri çerçevesinde gelişen ikili yapı üzerinden örgütlenmektedir. Mekânı ve içerisinde gerçekleşen insan davranışlarını etkileşimli bir biçimde çalışmak hedeflenmiştir. Çalışmanın metodolojisi kuramsal araştırmalar ve seçilen yerleşimlerde gerçekleştirilen gözlem, tespit, ve değerlendirmelerin gerçekleştirildiği alan çalışmasından oluşmaktadır. Çalışma kapsamında öncelikle toplu konut yerleşimlerinde açık alanlar ve mekânsal ilişkileri ele alınmıştır. İkinci bölüm içerisinde toplu konut yerleşimlerinde açık alanların taşıdığı potansiyeller değerlendirilmiş, açık alan kullanımlarını etkileyen kalite unsurları tartışılmıştır. Yerleşimlerin sahip olduğu fiziksel karakteristiklerin açık alan yaşantısı üzerindeki etkileri araştırılmış; güvenlik, işlevsel çeşitlilik, ve yoğunluk olguları incelenmiştir. Konut birimlerinin bir araya geliş biçimlerinin açık alanlar üzerindeki etkileri ortaya konularak mekânsal tipler geliştirilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde insan-çevre etkileşimi çerçevesinde açık alan kullanımları incelenmiştir. Açık mekânlarda kullanıcı ihtiyaçları araştırılmış; fiziksel, sosyal, ve psikolojik boyutlarda konfor düzeyleri irdelenmiştir. Çevresel etkileşim sonucu ortaya çıkan mekanizmalar tartışılmış; egemenlik alanı, kişisel alan, mahremiyet, ve aidiyet olguları incelenmiştir. İnsan-çevre etkileşim mekanizmalarının yerleşimler üzerindeki etkilerinin anlaşılması amacıyla mekânla ilişkili davranışsal özellikler tartışılmıştır. Çalışmanın dördüncü bölümünde Amsterdam ve Kopenhag'da gerçekleştirilen alan çalışmasına yer verilmiştir. Kuramsal çalışmayla irdelenen konuların kullanılmakta olan konut açık mekânları üzerinden değerlendirilmesi amacıyla bu alan çalışması gerçekleştirilmiştir. Durum incelemesi yolu ile değerlendirilen toplu konut yerleşimlerine dair mekânsal özellikler ve niteliksel veriler karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Çalışmanın sonuç bölümünde alan çalışmasından elde edilen sonuçlar kuramsal veri ile birlikte değerlendirilerek toplu konut yerleşimlerinin tasarımında dikkate alınması gereken ipuçları ortaya konmuştur.