Toplum kökenli pnömoni tanısı ile hastaneye yatırılan hastalarda komplikasyon açısından risk değerlendirilmesi

Amaç: Çalışmamızın amacı; hastaneye yatırılan toplum kökenli pnömoni tanılı çocukların izlemde komplikasyon geliştirme oranlarını saptamak, komplike olmayan ve komplike pnömoni tanılı hastaların demografik, klinik, laboratuvar ve radyografik verilerini inceleyerek komplikasyon gelişimine neden olan risk faktörlerini, komplike pnömoni gelişimini öngörebilmeyi sağlayacak klinik ve laboratuvar verilerini saptamaktır. Yöntem: Mart 2020 ve Mart 2023 tarihleri arasında, Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'nde toplum kökenli pnömoni tanısı ile yatırılarak tedavi edilen 1 ay -18 yaş arası hastalar retrospektif olarak incelendi. Hastalar; toplum kökenli pnömoni nedeni ile yatışı gerçekleştirilen ve komplikasyon gelişmeyen pnömonili hastalar (KOP), başvuru sırasında komplike pnömoni tanısı almış hastalar (KP) ve yatışından sonra komplike pnömoni gelişmiş olan hastalar (SKP) olarak üç gruba ayırıldı. Bulgular: Çalışmamızda KP+SKP'li grupta yaş ortalaması, 5-10 yaş ile 10 yaş üstü olan hasta oranı, başvuru sırasında antibiyotik kullanım oranı, tanı öncesi antibiyotik kullanım süresi KOP'lu gruba göre daha yüksek olarak saptandı. Cinsiyet, son üç ayda antibiyotik kullanım öyküsü, daha önceden pnömoni geçirme öyküsü, daha önceden pnömoni nedenli yatış öyküsü, prematürite öyküsü, aşılama durumu, şikayet süresi verilerinde gruplar arasında anlamlı farklılık saptanmadı. SKP'li grupta eşlik eden hastalık oranı diğer gruplara göre daha yüksek ve eşlik eden hastalıklar içinde metabolik hastalıkların, diğer gruplara göre daha yüksek olması anlamlı bulundu. KOP'lu grupta ise solunum sistemi hastalıklarının diğer gruplara göre daha yüksek olması anlamlı bulundu. KP+SKP'li grupta, KOP'lu gruba göre metabolik ve onkolojik hastalıklar daha yüksek saptandı. Başvuru sırasındaki bulgulara bakıldığında, SKP'li grupta diğer gruplara göre çekilme ve dehidratasyon oranının yüksek olduğu, öksürük oranının düşük olduğu saptandı. KP'li grupta, diğer gruplara göre göğüs ağrısı ve hipotansiyon oranları daha yüksekti. KP+SKP'li grupta, KOP'lu gruba göre dehidratasyon, göğüs ağrısı, hipotansiyon, bilinç bozukluğu oranlarının daha yüksek; öksürük oranının ise daha düşük olduğu tespit edildi. Takipne, dispne, hipoksi, apne, ateş, taşikardi bulgularında, başvurudaki oksijen satürasyonunda gruplar arasında anlamlı bir farklılığa rastlanılmadı. KP+SKP'li grupta, KOP'lu gruba göre hemoglobin değeri, hematokrit, lenfosit sayısı, eozinofil sayısı, trombosit sayısı, albümin değeri daha düşük, ANS/ALS oranı, BUN, CRP, prokalsitonin, D-dimer değeri ortalamaları ve lökopeni, hiponatremi ve hipoalbüminemi varlığı oranları daha yüksek bulundu. Asidoz varlığı, hiperkarbi varlığı ve laktat yüksekliğinde ise gruplar arasında anlamlı bir farklılığa rastlanılmadı. ROC analizi değerlendirmesi sonrasında ANS/ALS oranı eşik değeri 2,72 (%68,48 duyarlılık, %55,71 özgüllük); CRP düzeyi eşik değeri 12,43 mg/dL (%93,86 duyarlılık, %39,58 özgüllük); BUN düzeyi eşik değeri ise 9 mg/dL (%53,54 duyarlılık, %55,23 özgüllük) olarak saptandı. Çok değişkenli lojistik regresyon modelinde ileri yaş (OR: 1,011; 95%CI 1,006-1,016; p<0.001), hipotansiyon varlığı (OR: 28,083; 95%CI 7,661-102,942; p<0.001), bilinç bozukluğu varlığı (OR: 5,033; 95%CI 1,235-20,515; p=0.024), düşük hemoglobin düzeyi (OR: 0,835; 95%CI 0,722-0,966; p=0.015), lökopeni varlığı (OR: 3,197; 95%CI 1,055-9,687; p=0.040), ANS/ALS oranının artışı (OR: 1,045; 95%CI 1,000-1,091; p=0.049), hiponatremi varlığı (OR: 2,840; 95%CI 1,601-5,037; p<0.001), hipoalbüminemi varlığı (OR:6,489; 95%CI 2,753-15,296; p<0.001), CRP düzeyinin artışı (OR: 1,034; 95%CI 1,002-1,067; p=0.039) komplike pnömoni gelişimi açısından bağımsız risk faktörü olarak saptandı. Lojistik regresyon modelinde anlamlı çıkan bu veriler ile 1-10 puan arası ve 1-100 puan arasında puanlanacak şekilde iki adet skorlama sistemi oluşturuldu. Sonuç: Çalışmamızda; komplike pnömonilerde daha büyük yaş ortalaması olduğunu, başvuruda dehidratasyon, göğüs ağrısı, hipotansiyon, bilinç bozukluğunun daha sık görüldüğünü, altta yatan hastalık varlığının daha yüksek olduğunu, başvuru laboratuvar bulgularında hemoglobin değeri, hematokrit, lenfosit sayısı, eozinofil sayısı, trombosit sayısı, albümin değerinin daha düşük, BUN, CRP, prokalsitonin, D-dimer değeri, ANS/ALS oranının, hiponatremi, hipoalbüminemi ve lökopeni varlığının daha yüksek olduğunu tespit ettik. İleri yaş, hipotansiyon varlığı, bilinç bozukluğu varlığı, düşük hemoglobin düzeyi, lökopeni varlığı, ANS/ALS oranı artışı, hiponatremi varlığı, hipoalbüminemi varlığı ve CRP düzeyi artışının komplike pnömoni gelişimi açısından bağımsız risk faktörü olarak saptadık. Bu veriler ile toplum kökenli pnömoni ile takip edilecek hastalarda komplikasyon gelişimini tahmin edebilecek bir skorlama sistemi oluşturduk.